Suốt nhiều thập kỷ, thiết bị công nghệ ngày càng mạnh mà giá lại rẻ dần đều. Sang năm 2026, logic quen thuộc đó bị đảo ngược. Giá đồ điện tử tăng đồng loạt, từ điện thoại, máy tính xách tay cho tới máy chơi game. Nguyên nhân nằm ở cơn khát chip phục vụ trí tuệ nhân tạo.
Giá đồ điện tử tăng sau nhiều thập kỷ đi xuống
Theo Financial Times, người tiêu dùng nên chuẩn bị cho một thực tế mới. Những thiết bị điện tử phổ biến nhiều khả năng sẽ ngày càng đắt hơn trong tương lai gần. Suốt nhiều thập kỷ, máy tính và điện thoại vẫn mạnh lên từng năm nhưng giá bán lại giảm dần. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo đang làm đảo ngược xu hướng này.
Ông Harvir Dhillon, chuyên gia kinh tế trưởng tại Hiệp hội Bán lẻ Anh, nêu nguyên nhân khá rõ ràng. Theo ông, cơn lốc đầu tư vào AI đã đẩy chi phí sản xuất tăng vọt. Chip nhớ và nhiều linh kiện khác đều đắt lên. Vì vậy, Apple cùng các nhà sản xuất lớn khác đã âm thầm nâng giá sản phẩm. Họ chấp nhận việc này dù biết rõ nguy cơ tác động tiêu cực tới doanh số.
Ông MS Hwang là giám đốc nghiên cứu tại công ty Counterpoint. Ông mô tả tình hình còn thẳng thắn hơn. Theo ông, gần như mọi thứ trong danh mục điện tử tiêu dùng đều bị ảnh hưởng. Tình trạng thiếu hụt lan ra toàn bộ. Nói cách khác, đây không phải câu chuyện của riêng một hãng hay một dòng máy. Đó là áp lực chung của cả ngành.
DRAM – tâm điểm của cơn khát chip AI
Tâm điểm của cuộc khủng hoảng là DRAM, loại chip nhớ truy cập ngẫu nhiên động. Đây là linh kiện cốt lõi trong điện thoại thông minh, máy tính cá nhân và máy chơi game. Hiện nay, các nhà cung cấp hạ tầng quy mô lớn có nhu cầu khổng lồ. Họ cạnh tranh trực tiếp với ngành điện tử tiêu dùng. Kết quả là nguồn cung thiếu hụt nghiêm trọng, còn chi phí thì bị đẩy lên rất cao.
Theo Counterpoint, giá DRAM đã tăng gấp năm lần chỉ trong một năm qua. Bên cạnh đó, giá hợp đồng vẫn tiếp tục tăng thêm từ 10% đến 20% theo từng quý. Mức tăng lớn đến mức cộng đồng PC và game trên Reddit đặt hẳn tên cho nó. Họ gọi cuộc khủng hoảng là “RAMageddon” và “RAMpocalypse”, tức thảm họa RAM và ngày tận thế RAM.
Giới đầu tư dĩ nhiên cũng nhanh chóng nhận ra cơ hội này. Hàng tỷ USD đã được rót vào các nhà thiết kế và sản xuất chip như SanDisk hay SK Hynix. Giá cổ phiếu các công ty này từng tăng vọt từ 1.000% trở lên. Đó là mức tăng trong một năm tính đến tháng 7. Tuy nhiên, làn sóng lạc quan đó gần đây đã đảo chiều. Nhà đầu tư bán tháo vì lo ngại cơn sốt AI chỉ diễn ra ngắn hạn.
Khi chip cho AI giành chỗ của đồ điện tử tiêu dùng
Điều đáng chú ý là các nhà sản xuất chip đã chủ động thay đổi ưu tiên. Họ dừng hoặc làm chậm sản xuất các dòng chip phân khúc thấp. Đây vốn là loại phổ biến trong đồ điện tử tiêu dùng. Thay vào đó, năng lực sản xuất được dồn cho các loại chip nhớ băng thông cao phục vụ AI. Ngoài ra, tình trạng căng thẳng không chỉ dừng ở DRAM. Bộ xử lý đồ họa và bộ xử lý trung tâm cũng thiếu nguồn cung.
Sự thay đổi này đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý của cả ngành công nghệ. Kể từ thập niên 1970, công nghệ bán dẫn luôn tiến bộ đều đặn. Nhờ đó, thiết bị vừa mạnh hơn vừa rẻ hơn. Giờ đây, logic đó đang bị đảo ngược, khiến giá đồ điện tử tăng trên diện rộng. Rõ ràng, đây là kịch bản mà phần lớn người dùng chưa từng phải làm quen.
Các hãng sản xuất thiết bị cũng buộc phải xoay xở theo hướng khác. Ông Justin Hotard là giám đốc điều hành Nokia. Ông cho biết công ty đang thiết kế lại một số thiết bị. Mục tiêu là cắt giảm thành phần bộ nhớ. Theo ông, tình trạng thiếu chip tác động trực tiếp tới nhiều thiết bị. Trong đó có thiết bị di động, băng thông rộng và bộ định tuyến internet. Chia sẻ với Financial Times, ông Hotard mô tả cơn khát chip hiện nay:
“trạng thái bình thường mới trong tương lai cho đến một tương lai có thể dự đoán trước”
Từ iPhone đến máy chơi game: người dùng trả thêm bao nhiêu?
Tác động của cuộc khủng hoảng đã hiện rõ trên các sản phẩm quen thuộc. Tháng 6 vừa qua, Apple tăng giá một số máy tính xách tay và máy tính bảng. Mức tăng tới 300 USD ở các phiên bản cao cấp. Song song đó, hãng dự báo tăng trưởng doanh số yếu hơn vì nút thắt nguồn cung chip nhớ. Trong khi đó, International Data Corporation đưa ra con số đáng chú ý. Các nhà sản xuất và bán lẻ đang nâng giá thiết bị điện tử tới 20%.
| Đối tượng | Mức tăng ghi nhận | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giá chip nhớ DRAM | Gấp 5 lần trong một năm | Giá hợp đồng tăng thêm 10-20% mỗi quý (Counterpoint) |
| Máy tính xách tay, máy tính bảng Apple | Tới 300 USD | Áp dụng từ tháng 6/2026, chủ yếu ở bản cao cấp |
| Máy chơi game (Microsoft, Sony, Nintendo) | Tới 150 USD | Nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất |
| Chi phí DRAM trong một smartphone | Tăng thêm 250 USD | Dự báo dồn vào giá bán trong mùa thu này |
| Mặt bằng giá thiết bị điện tử | Tăng tới 20% | Theo International Data Corporation (IDC) |
Ngành trò chơi điện tử là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Máy chơi game vốn được bán với lợi nhuận rất thấp, thậm chí lỗ. Lợi nhuận thật sự đến từ phần mềm và các gói dịch vụ đăng ký. Do đó, khi chi phí phần cứng tăng mạnh, mô hình này trở nên khó duy trì. Dù vậy, Microsoft, Sony và Nintendo vẫn buộc phải nâng giá máy chơi game tới 150 USD.
Điện thoại di động cũng không nằm ngoài vòng xoáy. Ông Hwang cho biết chi phí DRAM dùng trong smartphone đã đội thêm 250 USD trong năm qua. Ông dự đoán khoản chi phí này sẽ được chuyển thẳng vào giá bán ngay trong mùa thu. Bên cạnh đó, ông Piers Harding-Rolls từ Ampere Analysis cũng đưa ra nhận định. Theo ông, các nhà sản xuất máy chơi game sẽ buộc phải đổi mới. Chỉ như vậy, họ mới đưa sản phẩm ra thị trường với giá thấp hơn.
Đáng nói hơn, sức ép không rơi đều lên mọi thương hiệu. Các hãng cao cấp có thể nâng giá rồi bổ sung tính năng để biện minh cho mức giá mới. Ngược lại, các hãng chuyên bán sản phẩm giá rẻ lại khó xoay xở hơn. Đó là những cái tên như Xiaomi, Oppo và Vivo. Theo ông Hwang, nhóm này đang thực sự khốn đốn. Khách hàng của họ rất nhạy cảm với việc giá đồ điện tử tăng.
Cuộc đua xây nhà máy và lời khuyên cho người mua
Ở phía cung, ngành bán dẫn đang chạy đua xây dựng các nhà máy mới, hay còn gọi là fab. Mục tiêu là đáp ứng nhu cầu đang tăng rất mạnh từ hạ tầng AI. Ông John Neuffer là chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ. Ông khẳng định các doanh nghiệp trong ngành đang nỗ lực hết sức. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nhà máy mới phải mất nhiều năm mới hoàn thành.
Nói về khoảng thời gian cần thiết để bù đắp nguồn cung, ông Neuffer nhấn mạnh:
“Việc này không giống như bật một công tắc là chip tự động lăn bánh ra khỏi dây chuyền sản xuất”
Điều đó đồng nghĩa tình trạng thiếu hụt khó được giải quyết trong ngắn hạn. Khi năng lực sản xuất mới chưa theo kịp, các nhà sản xuất chip phải cân đối. Họ đứng giữa hai nhóm khách hàng khác nhau. Một bên là những đơn hàng giá trị cao phục vụ hạ tầng AI. Bên còn lại là thị trường điện tử tiêu dùng truyền thống, vốn nhạy cảm hơn nhiều về giá.
Vậy người mua nên làm gì? Ông Hwang cho rằng ai thực sự cần một thiết bị mới thì nên mua càng sớm càng tốt. Với người chưa có nhu cầu cấp thiết, chờ đợi lại hợp lý hơn. Các hãng sẽ nâng cấp thông số để tương xứng với mức giá mới. Tuy nhiên, chiến lược mua sớm không thể kéo dài mãi. Khi giá đồ điện tử tăng liên tục, hành vi mua sắm sẽ thay đổi. Giới phân tích dự báo người dùng mua ít hơn và giữ máy cũ lâu hơn.
Góc nhìn từ Roboworld
Câu chuyện này thú vị ở chỗ nó lật ngược một giả định đã tồn tại rất lâu. Trong nhiều thập kỷ, ngành công nghệ vận hành dựa trên một kỳ vọng. Đó là thế hệ sản phẩm sau luôn mạnh hơn, tốt hơn và rẻ hơn. Siêu chu kỳ AI đang tạo ra một môi trường khác hẳn. Các hệ thống AI quy mô lớn có nhu cầu rất lớn về chip. Chúng cạnh tranh với chính những thiết bị bạn dùng hằng ngày. Vì vậy, mặc định “chờ thêm một năm sẽ rẻ hơn” không còn chắc chắn như trước.
Với người mua thiết bị, điều đáng quan tâm không chỉ là con số trên tem giá. Khi phần cứng khó rẻ đi theo thời gian, một yếu tố trở nên quan trọng hơn. Đó là giá trị sử dụng trong suốt vòng đời thiết bị. Nói cách khác, một sản phẩm bền, dễ bảo trì và được hỗ trợ lâu dài sẽ rất đáng giá. Nó hơn hẳn một sản phẩm rẻ nhưng nhanh lạc hậu. Đây cũng là góc nhìn hữu ích khi chọn mua thiết bị dùng lâu dài. Bạn có thể tham khảo các dòng robot tự động hóa đang có mặt tại Việt Nam.
Ngoài ra, cơn khát chip cũng cho thấy một điều khác. Phần cứng thông minh giờ đây gắn chặt với chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Vì vậy, biến động ở một mắt xích sẽ lan tới tận tay người dùng cuối. Do đó, hãy theo dõi sát xu hướng linh kiện và thị trường thiết bị tự động hóa trong nước. Điều này giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về bức tranh chung. Giá đồ điện tử tăng là câu chuyện của cả một chu kỳ công nghệ, không riêng hãng nào.
