AI trong tuyển dụng đang lan từ vòng hồ sơ sang tận vòng phỏng vấn tại Hàn Quốc. Doanh nghiệp dùng máy để tìm người, còn ứng viên cũng dùng AI để chuẩn bị đối đáp. Giữa hai bên vừa hình thành một lớp đánh giá mới. Lớp trung gian này đặt ra nhiều câu hỏi mới về sự công bằng.
AI TRONG TUYỂN DỤNG ĐÃ ĐI VÀO TỪNG KHÂU CỦA DOANH NGHIỆP HÀN QUỐC
Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc vừa công bố một khảo sát đáng chú ý. Đơn vị phối hợp là Cơ quan Thông tin Việc làm Hàn Quốc. Khảo sát thực hiện trên 396 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 doanh nghiệp có doanh thu lớn nhất nước này. Kết quả cho thấy 21,7% doanh nghiệp đã chính thức sử dụng AI trong tuyển dụng. Con số này không quá lớn, nhưng nó phản ánh một thói quen vận hành đang đổi khác.
Điều đáng nói là AI không còn dừng ở một vòng duy nhất. Ở vòng hồ sơ, AI giúp doanh nghiệp xử lý và phân loại một lượng CV rất lớn. Công cụ này tìm ra thông tin khớp với yêu cầu của từng vị trí. Trong nhóm đã dùng AI tuyển dụng, 46,5% dùng AI để xem xét hồ sơ.
Ở vòng đánh giá năng lực, AI được dùng để tổ chức hoặc phân tích các bài kiểm tra. Đây hiện là ứng dụng phổ biến nhất trong nhóm doanh nghiệp đã đưa AI vào tuyển dụng. Có tới 69,8% doanh nghiệp dùng AI cho mục đích này. Các bài kiểm tra năng lực và tính cách vì thế được xử lý nhanh hơn trước rất nhiều.
Ở vòng phỏng vấn, AI có thể trực tiếp đặt câu hỏi và ghi nhận câu trả lời. Kết quả sau đó được xử lý theo tiêu chí do doanh nghiệp thiết lập. Tuy nhiên, AI không nhất thiết là bên ra quyết định cuối cùng. Nhiều doanh nghiệp chỉ xem kết quả AI như một nguồn thông tin hỗ trợ. Trong nhóm này, 46,5% dùng AI để hỗ trợ đánh giá phỏng vấn trực tiếp.
TUYỂN NHANH HƠN NHƯNG NỖI LO CÔNG BẰNG CŨNG LỚN DẦN
Lợi ích rõ nhất của AI vẫn là tốc độ. Korea Economic Daily từng đưa tin về một doanh nghiệp Hàn Quốc triển khai hệ thống phỏng vấn bằng AI. Thời gian tuyển dụng của họ giảm từ 44 ngày xuống còn 21 ngày. Số vòng phỏng vấn cũng giảm 2-3 vòng, nhờ vậy các vòng cuối được tập trung đánh giá sâu hơn.
Mục tiêu của doanh nghiệp khá rõ ràng. Họ muốn xử lý nhiều ứng viên hơn trong cùng một khoảng thời gian. Họ cũng muốn giảm khối lượng công việc cho bộ phận nhân sự. Vì vậy, 74,5% doanh nghiệp được hỏi sẽ mở rộng dùng AI trong tương lai. Đây là tỷ lệ rất cao so với mức áp dụng hiện tại.
Nỗi lo lớn nhất vẫn là tính công bằng của thuật toán
Tuy nhiên, xử lý nhanh không đồng nghĩa với kết quả luôn chính xác. Trong 396 doanh nghiệp được khảo sát, có 101 đơn vị chưa có kế hoạch dùng AI. Lý do lớn nhất được 36,6% nhóm này đưa ra là vấn đề công bằng. Họ chưa đủ tin tưởng vào tính khách quan của AI. Đây là một rào cản rất thật, không phải nỗi e ngại mơ hồ.
Vấn đề nằm ở chỗ AI không tự tạo ra tiêu chí tuyển dụng từ con số 0. Hệ thống được xây dựng trên dữ liệu và tiêu chí do chính con người thiết lập. Dữ liệu quá khứ có thể chứa thiên lệch về giới tính, tuổi tác hay học vấn. Khi đó, thuật toán có nguy cơ lặp lại chính những thiên lệch này. Một phân tích về AI phỏng vấn cũng đưa ra cảnh báo tương tự. Công nghệ không mặc nhiên khiến tuyển dụng công bằng hơn.
Do đó, doanh nghiệp phải trả lời một bài toán hoàn toàn mới. AI đang đánh giá ứng viên dựa trên tiêu chí nào? Những tiêu chí đó có thực sự liên quan đến công việc hay không? Theo khảo sát, 65,4% doanh nghiệp muốn có hướng dẫn về đạo đức khi dùng AI. Vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng được nhắc tới. Khoảng một nửa muốn có cơ chế kiểm chứng các công cụ AI. Mức độ thiên lệch của công cụ cũng cần được công khai.
DOANH NGHIỆP DÙNG AI, ỨNG VIÊN CŨNG DÙNG AI ĐỂ ĐẤU LẠI
Đây mới là điểm khiến câu chuyện trở nên đặc biệt. Doanh nghiệp dùng AI để đánh giá ứng viên. Trong khi đó, người tìm việc cũng đưa AI vào khâu chuẩn bị. Theo khảo sát của Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc, 42,3% người trẻ từng dùng AI khi tìm việc. Mục đích phổ biến gồm viết CV và chuẩn bị bản tự giới thiệu. Nhiều bạn trẻ còn luyện phỏng vấn, tìm hiểu doanh nghiệp.
Trong nhóm đã sử dụng, 86,6% cho rằng AI thực sự hữu ích cho quá trình chuẩn bị. Như vậy, thị trường tuyển dụng đang hình thành một vòng lặp khá lạ. Doanh nghiệp dùng AI để tìm và đánh giá người. Ngược lại, ứng viên dùng AI để ứng phó với quy trình đó. Cuối cùng, doanh nghiệp lại phải tìm cách xác định đâu là năng lực thật của ứng viên.
Một khảo sát khác tại Hàn Quốc cho thấy nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu lo lắng. Nhiều ứng viên dùng ChatGPT để viết bản tự giới thiệu. Doanh nghiệp e ngại điều này khiến hồ sơ mất nét riêng. Một số doanh nghiệp thậm chí cho biết có thể kiểm tra mức độ sử dụng AI trong hồ sơ. Câu hỏi đặt ra vì thế rất khó. Nếu cả hai phía đều có AI hỗ trợ, rốt cuộc ai đang đánh giá ai?
ĐẤU MÁY VỚI MÁY NHƯNG CON NGƯỜI VẪN LÀ NGƯỜI QUYẾT ĐỊNH
Có thể gọi đây là một cuộc đấu máy với máy. Tuy nhiên, cách gọi đó chỉ đúng ở mức hỗ trợ. AI của doanh nghiệp xử lý và đánh giá dữ liệu ứng viên theo tiêu chí được thiết lập sẵn. AI của ứng viên giúp họ viết CV, chuẩn bị câu trả lời và tìm hiểu doanh nghiệp. Tuy nhiên, cả hai hệ thống đều không phải chủ thể cuối cùng của cuộc tuyển dụng.
Doanh nghiệp vẫn phải quyết định tiêu chí tuyển người và kiểm soát kết quả mà AI đưa ra. Ứng viên vẫn phải chịu trách nhiệm về năng lực và thông tin của chính mình. Vì thế, bộ hồ sơ hoàn hảo do AI viết chưa chắc mang lại lợi thế lâu dài. Bản CV có thể rất mạch lạc. Nhưng lợi thế đó dễ biến mất khi ứng viên không giải thích nổi kinh nghiệm của mình.
Ngược lại, doanh nghiệp cũng không thể giao toàn bộ quyết định cho thuật toán. Nếu AI cho ra kết quả bất thường hoặc thiếu minh bạch, người tuyển dụng vẫn phải kiểm tra lại. Trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người, không thuộc về công cụ. Vì thế, thứ đang thay đổi ở Hàn Quốc không phải là AI thay thế nhà tuyển dụng.
Chính xác hơn, AI đang trở thành một lớp đánh giá mới nằm giữa doanh nghiệp và ứng viên. Với doanh nghiệp, bài toán là dùng AI để tuyển nhanh mà vẫn công bằng và minh bạch. Với ứng viên, bài toán là dùng AI để chuẩn bị tốt hơn. Năng lực thật vẫn phải được chứng minh. Cả hai phía đều phải học cách sống chung với lớp trung gian mới này.
GÓC NHÌN TỪ ROBOWORLD
Câu chuyện AI trong tuyển dụng tại Hàn Quốc gợi ra một quy luật quen thuộc. Công nghệ tự động hóa thường được đưa vào để xử lý phần việc lặp lại và tốn thời gian. Sàng lọc hàng nghìn CV là việc như vậy, giống như lau sàn hay vận chuyển hàng trong nhà máy. Điểm chung là con người được giải phóng khỏi khối lượng công việc cơ học.
Tuy nhiên, bài học thứ hai còn quan trọng hơn. Công nghệ chỉ phát huy giá trị khi tiêu chí vận hành được thiết kế rõ ràng ngay từ đầu. Một hệ thống AI thiếu tiêu chí tốt sẽ cho kết quả khó tin cậy. Một đội robot tự động hóa cũng vậy. Khi quy trình và bản đồ vận hành chưa chuẩn, hiệu quả sẽ giảm rõ rệt.
Trong thực tế triển khai tại Việt Nam, khoảng cách giữa hai mô hình luôn nằm ở khâu chuẩn bị. Doanh nghiệp xác định đúng tuyến việc cần tự động hóa sẽ thấy hiệu quả sớm. Nhiều đơn vị bắt đầu từ các tuyến đơn giản. Đó có thể là vệ sinh sàn, vận chuyển nội bộ hoặc đón khách. Thị trường cũng có thêm nhiều lựa chọn cho nhóm dịch vụ. Một ví dụ là các dòng robot phục vụ trong nhà hàng.
Cuối cùng, điều đáng suy nghĩ nhất vẫn là vai trò của con người. AI hay robot đều chỉ xử lý phần việc được giao theo tiêu chí có sẵn. Quyết định chọn ai, đầu tư gì và vận hành ra sao vẫn thuộc về đội ngũ quản trị. Công nghệ càng mạnh thì chất lượng của người thiết kế quy trình càng trở nên quan trọng.
