Thị trường robot toàn cầu đang mở ra một đường đua trị giá hàng ngàn tỷ USD. Tuy nhiên, chỗ đứng của ngành công nghiệp robot Việt Nam không tự nhiên mà có. Nó phụ thuộc vào khả năng làm chủ công nghệ và năng lực sản xuất. Nó cũng phụ thuộc vào việc nối sản phẩm trong nước với nhu cầu thật của doanh nghiệp. Bài viết này điểm lại các con số, góc nhìn chuyên gia và đề xuất chính sách mới nhất. Qua đó, bạn sẽ hình dung Việt Nam nên bắt đầu từ đâu.
Hai nhà máy, một nhịp vận hành không ngừng
Gần nửa đêm, nhiều văn phòng tại Khu công nghiệp Quang Minh (Hà Nội) đã tắt đèn. Thế nhưng, Tổ hợp công nghệ chia chọn thông minh của Viettel Post vẫn chưa chậm lại. Hàng trăm robot tự hành len giữa dòng hàng hóa. Chúng đưa từng bưu kiện về đúng vị trí theo điều phối của hệ thống. Tổ hợp này xử lý tới 1,4 triệu bưu phẩm mỗi ngày. Công suất có thể đạt 9.000 bưu kiện mỗi giờ, với độ chính xác phân loại 99,99%.

Cách đó không xa, Nhà máy VinFast Hải Phòng cho ra đời 43 chiếc xe mỗi giờ. Nhà máy này vận hành 1.200 robot ABB, chia làm 3 ca linh hoạt. Quy trình ở đây đã tự động hóa đến 90%. Hai hình ảnh trên cho thấy robot đã rời phòng thí nghiệm để bước vào vận hành thật. Vì vậy, câu hỏi không còn là robot có cần thiết hay không. Câu hỏi là doanh nghiệp Việt sẽ đứng ở đâu trong chuỗi giá trị này.
Đường đua ngàn tỷ USD nhìn từ các con số
Theo Market Research Outlook, thị trường tự động hóa sản xuất Việt Nam đạt 1,15 tỷ USD năm 2025. Con số này được dự báo lên 3,12 tỷ USD vào năm 2032. Tốc độ tăng trưởng kép tương ứng là 15,4% mỗi năm. Ở quy mô toàn cầu, bức tranh còn lớn hơn. Báo cáo World Robotics 2025 của Liên đoàn Robot quốc tế (IFR) ghi nhận 603.000 robot công nghiệp lắp đặt mới trong năm 2025. Nhờ đó, tổng số robot công nghiệp đang hoạt động lần đầu vượt mốc 5 triệu. Châu Á chiếm 76% lượng lắp đặt mới, dẫn đầu là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ.

Những dự báo dài hạn còn vẽ ra một bức tranh lớn hơn nhiều. Goldman Sachs ước tính thị trường robot hình người có thể đạt 138 tỷ USD vào năm 2035. Trong khi đó, Morgan Stanley dự báo hệ sinh thái robot toàn cầu có thể chạm mốc 5.000 tỷ USD vào năm 2050. Nhận xét về tốc độ này, bà Jane Heffner, Chủ tịch IFR, cho biết:
“Tự động hóa công nghiệp đang tiến triển với tốc độ rất cao. Mốc 5 triệu robot hoạt động hiện nay đã tăng hơn gấp đôi so với 7 năm trước. Trong đó, châu Á là khu vực ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ nhất, theo sau là châu Mỹ, còn châu Âu đang tiến chậm hơn.”
Ngành công nghiệp robot Việt Nam có lợi thế gì?
Rõ ràng, Việt Nam khó cạnh tranh ngay với các trung tâm robot hàng đầu thế giới. Khoảng cách nằm ở quy mô vốn, dữ liệu và kinh nghiệm. Tuy nhiên, doanh nghiệp trong nước có thể bắt đầu từ các bài toán rất cụ thể. Đó là phân loại hàng hóa, kiểm tra lỗi sản phẩm và vận chuyển trong nhà máy. Giám sát kho hàng cũng là một bài toán như vậy. Khi một giải pháp đã được kiểm chứng, nó có thể nhân rộng sang các dây chuyền tương tự.
Nền sản xuất linh hoạt và nhân lực công nghệ
Ông Nguyễn Trung Quân, Giám đốc Khoa học của VinMotion, chỉ ra ba lợi thế của Việt Nam. Đó là nhân lực công nghệ, năng lực sản xuất linh hoạt và khả năng bảo đảm an ninh, bảo mật. Theo ông, đây là nền tảng để Việt Nam phát triển robot. Nói về lợi thế sản xuất, ông Quân khẳng định:
“Việt Nam có một nền sản xuất linh hoạt, phù hợp với việc sản xuất và cải tiến mẫu robot nhanh, chất lượng đảm bảo nhưng chi phí hợp lý.”

Kết hợp AI với robot để rút ngắn đường đi
Một hướng đi khác là kết hợp AI với robot để rút ngắn quá trình học hỏi. TS. Nguyễn Văn Trường là Giám đốc Phần mềm và AI của VinMotion. Ông nhận định mô hình nhà máy hiện đại đang thay đổi căn bản. Lợi thế không còn dựa chủ yếu vào nhân công giá rẻ. Thay vào đó, nó dựa trên hạ tầng tính toán, dữ liệu, AI, robot và tự động hóa. Theo ông, AI thị giác kết hợp robot có thể tự phát hiện khiếm khuyết sản phẩm. Việc này trước đây phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của chuyên gia. Ông Trường nói thêm:
“Không nhất thiết phải mất mấy chục năm để đào tạo một chuyên gia hàng đầu về kỹ thuật, mà có thể sử dụng AI vision kết hợp với robot để xử lý các vấn đề về khiếm khuyết và lỗi sản phẩm.”
Ở góc nhìn học thuật, TS. Byron Mason của Đại học RMIT đưa ra một lời khuyên thực tế. Ông là Giảng viên cấp cao ngành Kỹ thuật robot và cơ điện tử. Theo ông, cơ hội khả thi nhất của Việt Nam nằm ở các tầng công nghệ gần với năng lực hiện có. Đó là điện tử, lắp ráp và kỹ thuật ứng dụng. Do đó, con đường trước mắt có thể không phải những bước nhảy vọt gây chú ý. Thay vào đó, nó là quá trình tích lũy từ các phần việc cụ thể. Chẳng hạn như pin, hệ thống chuyển động, tích hợp và bảo trì.
Vì sao doanh nghiệp Việt vẫn e dè robot Make in Vietnam?
Cơ hội lớn không đồng nghĩa với một thị trường đã sẵn sàng cho sản phẩm nội địa. PGS-TS. Chu Cẩm Thơ, Phó tổng giám đốc Đại học Phenikaa, nêu một thực tế đáng suy ngẫm. Mức độ tự động hóa tại doanh nghiệp Việt Nam hiện còn thấp. Đồng thời, tỷ lệ doanh nghiệp tìm đến robot Make in Vietnam cũng chưa cao. Lý giải thực trạng này, bà Thơ nhìn nhận:
“Một trong những nguyên nhân là chúng ta chưa kết nối được năng lực sản xuất, khả năng tự động hóa trong nước với nhu cầu của thị trường. Đồng thời, chúng ta cũng chưa tạo dựng được đủ niềm tin của người sử dụng đối với các sản phẩm này.”
Ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), nhìn vấn đề rộng hơn. Theo ông, AI hiện thân có thể góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực. Nó cũng giúp nâng cao an toàn lao động và chất lượng tăng trưởng. Ngoài ra, tự động hóa còn mở cánh cửa vào chuỗi giá trị robot cho doanh nghiệp Việt. Các khâu khả thi gồm linh kiện, cơ khí chính xác và phần mềm tích hợp. Nói cách khác, giá trị không chỉ nằm ở robot hoàn chỉnh. Nó còn nằm ở năng lực được hình thành trong quá trình làm ra robot.
Ba nhóm giải pháp để Việt Nam không lỡ nhịp
Về mặt chính sách, hành lang đã bắt đầu được mở. Cùng với Nghị quyết số 57-NQ/TW, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026. Theo đó, robot và tự động hóa nằm trong 10 nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên phát triển. Trên nền tảng này, ông Đỗ Tiến Thịnh đề xuất ba nhóm giải pháp cần làm đồng bộ.

- Thể chế: xây dựng chương trình quốc gia riêng cho AI hiện thân. Lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại bệnh viện, nhà máy và đô thị. Sớm ban hành tiêu chuẩn an toàn để phân loại rủi ro của robot.
- Nhân lực và R&D: đào tạo liên ngành, kết hợp AI với cơ điện tử và AI vật lý. Hỗ trợ người lao động học lại kỹ năng để làm việc cùng robot. Đặt hàng nghiên cứu công nghệ lõi như cảm biến và chip xử lý tại biên.
- Hạ tầng và thị trường: phát triển phòng thử nghiệm dùng chung và bản sao số. Xây bộ dữ liệu vật lý mở. Dùng mua sắm công để ưu tiên sản phẩm Make in Vietnam. Thu hút FDI gắn với mục tiêu đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng robot toàn cầu.
Kiên trì và bắt đầu từ bài toán thật
Các chuyên gia đều nhấn mạnh yếu tố kiên trì. TS. Byron Mason cho rằng xác định tầm nhìn là cần thiết. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là sự bền bỉ trong đào tạo nhân lực và đầu tư nghiên cứu. Liên kết doanh nghiệp, xây tiêu chuẩn và cải thiện mua sắm công cũng phải đi cùng. Tương tự, ông Trường đề xuất phát triển đồng thời ba trụ cột. Đó là năng lực công nghệ để làm chủ cái mới và năng lực sản xuất để biến công nghệ thành sản phẩm. Trụ cột thứ ba là năng lực đổi mới để tạo ra giải pháp có bản sắc riêng.
Còn theo bà Chu Cẩm Thơ, mô hình “ba nhà” cần đầu tư có hệ thống. Nó phải đi từ nguồn nhu cầu đến khả năng cung cấp sản phẩm. Trong cơ chế thị trường, người dùng mới là bên quyết định chọn sản phẩm tốt và phù hợp. Vì thế, nếu không nối được nhu cầu với năng lực sản xuất, rất khó xây dựng niềm tin. Bà đề xuất:
“Theo tôi, phát triển robot cũng cần bắt đầu từ những bài toán thực tế của thị trường. Khi doanh nghiệp nhìn thấy nhu cầu, nhà nghiên cứu nhìn thấy cơ hội ứng dụng và đơn vị sản xuất nhìn thấy thị trường, hệ sinh thái mới có thể vận hành bền vững.”
Góc nhìn từ Roboworld
Từ thực tế triển khai robot tại nhà máy và kho hàng, Roboworld thấy các nhận định trên rất sát thực tế. Phần lớn doanh nghiệp Việt không bắt đầu bằng một dự án tự động hóa toàn diện. Họ bắt đầu từ một tuyến vận chuyển, một khu vực vệ sinh hoặc một khâu phân loại cụ thể. Khi con số hiệu quả hiện rõ, việc nhân rộng diễn ra tự nhiên hơn nhiều.
Điều đáng chú ý là ngành công nghiệp robot Việt Nam có thể đi lên từ chính những bài toán nhỏ này. Năng lực tích hợp, bảo trì và tùy biến theo mặt bằng Việt Nam là giá trị rất riêng. Không nhà cung cấp nước ngoài nào làm thay được phần việc đó. Đây cũng chính là tầng công nghệ “gần với năng lực hiện có nhất” mà TS. Byron Mason nhắc tới. Bạn có thể tham khảo các dòng robot vận chuyển công nghiệp đang chạy tại nhà máy Việt. Đó là một điểm khởi đầu khả thi.
Nhìn chung, đường đua ngàn tỷ USD không chỉ là cuộc cạnh tranh về sản phẩm. Nó còn là cơ hội để Việt Nam nâng cấp nền tảng công nghiệp của mình. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về robot tự hành trong nhà máy, hãy bắt đầu từ việc xác định đúng bài toán. Khi bài toán đã rõ, công nghệ phù hợp và đối tác đồng hành sẽ tự xuất hiện.

























