Trên công trường tuyến tàu điện nhẹ LRT Phú Quốc, một cỗ máy hàn ray tự động nặng 33 tấn vừa được đưa vào vận hành, lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam. Chỉ cần 3 người điều khiển, thiết bị này nối được mỗi mối ray trong khoảng 3-4 phút, giúp năng suất tăng gấp 3-4 lần so với cách hàn tay truyền thống, đúng lúc dự án đang chạy nước rút cho mốc APEC 2027.
Máy hàn ray tự động 33 tấn xuất hiện trên công trường LRT Phú Quốc
Đầu tháng 11, giữa cái nắng gắt trên đảo Phú Quốc (An Giang), dọc tuyến đường ray đang thi công là cảnh các kỹ sư và công nhân rải, căn chỉnh từng thanh ray. Theo sau họ là một cỗ máy màu cam vàng nặng 33 tấn chuyên làm nhiệm vụ hàn mối nối. Điểm đặc biệt là thiết bị không cần đặt ở một xưởng cố định, mà chạy thẳng trên hệ thống ray vừa lắp xong, nên hàn tới đâu thì tuyến đường được nối liền tới đó.

Theo đại diện nhà thầu thi công hàn ray, đây là lần đầu một thiết bị hàn ray tự động loại di động được đưa vào sử dụng trên tuyến LRT Phú Quốc, đồng thời cũng là lần đầu loại máy này xuất hiện ở Việt Nam. Công tác hàn nối ray bằng thiết bị tự động bắt đầu từ ngày 5/11 và tính đến thời điểm báo chí ghi nhận đã hoàn thành hơn 1 km ray, một tốc độ mà các tổ hàn thủ công khó theo kịp.
Mỗi mối hàn chỉ mất khoảng 3-4 phút
Máy sử dụng công nghệ hàn chảy giáp mép bằng điện. Hai đầu thanh ray được gia nhiệt đến nhiệt độ cần thiết rồi ép chặt vào nhau bằng hệ thống chuyên dụng, thay vì đổ kim loại nóng chảy vào khuôn như một số cách hàn truyền thống. Sau khoảng 3-4 phút hàn tự động, mối nối tiếp tục được chính máy mài phẳng, kiểm tra và hoàn thiện, nên công nhân gần như không phải xử lý thủ công ở phần việc nặng nhất.
Cách làm này giúp chất lượng mối hàn đồng đều hơn, bởi các thông số như nhiệt độ, lực ép và thời gian đều được máy kiểm soát theo cùng một quy trình, không phụ thuộc vào tay nghề hay độ mệt mỏi của từng người thợ. Với một tuyến tàu điện có tốc độ tối đa khoảng 100 km/h, độ ổn định của từng mối nối là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến độ êm và độ an toàn khi khai thác về sau.
Năng suất gấp 3-4 lần, tổ vận hành chỉ cần 3 người
Ông Nguyễn Huy Thanh, đại diện nhà thầu thi công hàn ray, cho biết trong điều kiện mặt bằng thuận lợi, mỗi ngày máy hàn được hơn 20 mối nối, tương đương khoảng 250-300 m đường ray đơn. Trong khi đó, nếu hàn theo cách truyền thống thì mỗi tổ hàn cần 6-8 người, bình quân một ngày chỉ hàn được 4-6 mối, cao nhất khoảng 8 mối, tức chừng 100 m đường ray. So sánh về hiệu quả của thiết bị mới, ông Thanh nói:
“Với thiết bị hàn ray tự động, năng suất lao động tăng gấp 3-4 lần so với thi công bằng hàn tay. Tổ trực tiếp vận hành máy chỉ cần 3 người”

Đáng chú ý, đội ngũ vận hành máy đều là công nhân Việt Nam, từng tham gia các dự án đường sắt tại Myanmar và được tập huấn nâng cao trước khi về Phú Quốc làm việc. Điều đó cho thấy khi thiết bị tự động được đưa vào, con người không biến mất khỏi công trường mà chuyển sang vai trò vận hành, giám sát và kiểm tra chất lượng. Đây là những việc đòi hỏi kỹ năng cao hơn nhưng bớt nặng nhọc hơn nhiều so với cầm mỏ hàn cả ngày dưới nắng.
Tiến độ tuyến LRT Phú Quốc trước mốc APEC 2027
Theo chỉ huy trưởng gói thầu cung cấp và lắp đặt đường ray, đến cuối tháng 10 dự án đã lắp được hơn 11 trên tổng số 35 km đường ray của tuyến đường đôi. Toàn bộ cọc khoan nhồi tại khu vực cầu, hầm đã hoàn thành, phần thô nhà ga đang được thi công, còn đoạn hầm nối từ đường ĐT.975 vào sân bay Phú Quốc đã xong kết cấu bê tông cốt thép và đang chuẩn bị lắp ray. Hiện có khoảng 1.300 kỹ sư, công nhân làm việc trên công trường.

Tuyến LRT Phú Quốc dài gần 17,6 km với 6 nhà ga, được khởi công vào tháng 12/2025 theo hình thức BOT, tổng vốn đầu tư khoảng 9.000 tỷ đồng. Theo kế hoạch, hạng mục đường ray phải xong trước tháng 3/2027, tàu chạy thử vào tháng 7/2027 và khai thác thương mại từ tháng 11/2027 để phục vụ Hội nghị APEC. Khi vận hành, hành trình giữa sân bay quốc tế Phú Quốc và Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC ở phía Nam đảo chỉ mất khoảng 18-20 phút, với công suất tối đa khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ.
Với một mốc thời gian gần như không thể lùi, việc tăng tốc ở từng hạng mục là yêu cầu bắt buộc, và máy hàn ray tự động chính là lời giải cho một trong những công đoạn tốn nhân lực nhất của thi công đường sắt.
Góc nhìn từ Roboworld
Câu chuyện ở Phú Quốc cho thấy tự động hóa đang lan rộng ra ngoài nhà máy, vào cả những công trường vốn được xem là “sân nhà” của lao động thủ công. Điểm chung giữa máy hàn ray và robot trong nhà xưởng là cả hai đều được giao những công việc lặp lại, nặng nhọc, cần độ đồng đều cao. Con người khi đó được chuyển sang khâu vận hành, giám sát và xử lý tình huống, nơi kinh nghiệm thực sự tạo ra giá trị.
Với các doanh nghiệp sản xuất, cách tiếp cận tương tự có thể bắt đầu từ những tuyến vận chuyển nội bộ hay khâu vệ sinh mặt bằng rộng, nơi robot công nghiệp tự hành đảm nhận phần việc lặp lại mỗi ca. Nếu bạn muốn hình dung rõ hơn một robot vận chuyển hàng hóa trong nhà máy vận hành như thế nào, hãy bắt đầu bằng việc đo đúng một công đoạn và so sánh năng suất trước, sau. Đó cũng chính là điều cách công trường LRT Phú Quốc đang làm với máy hàn ray tự động.

























