Trong hai năm qua, một nghịch lý xuất hiện ở nhiều tập đoàn lớn của Mỹ: doanh thu và lợi nhuận vẫn tăng, nhưng số nhân sự lại giảm. Từ Microsoft, Amazon đến các ngành truyền thống, thông điệp “làm nhiều hơn với ít người hơn” dần trở thành kim chỉ nam – và trí tuệ nhân tạo (AI) đứng ở trung tâm của chuyển dịch này. Bài viết tổng hợp từ Business Insider, Wall Street Journal, Reuters và CafeBiz.
Microsoft và loạt đợt cắt giảm nhân sự
Nội dung
Microsoft là ví dụ tiêu biểu. Theo Business Insider và Wall Street Journal, giữa năm 2025 tập đoàn phần mềm này chuẩn bị cắt giảm thêm “vài nghìn” vị trí – tập trung ở bộ phận bán hàng, tư vấn và mảng game Xbox – sau đợt giảm khoảng 6.000 người hồi tháng 5/2025.
Nhìn lại, đây không phải lần đầu. Năm 2024, công ty cho khoảng 6.000 người thôi việc vào tháng 5, rồi thêm 9.000 vị trí (khoảng 4% nhân sự) vào tháng 7. Trước đó, năm 2023 Microsoft từng cắt 10.000 nhân viên và đóng cửa một số bộ phận game sau thương vụ thâu tóm Activision Blizzard.
Bối cảnh chung: Microsoft nỗ lực kiểm soát chi phí trong khi tăng mạnh đầu tư cho AI, đồng thời chịu áp lực từ Phố Wall trước lo ngại AI có thể thay thế một phần các dịch vụ phần mềm. Riêng mảng Xbox, việc tinh giản được dự báo từ trước khi ban lãnh đạo kêu gọi “tái cấu trúc” do doanh thu sụt giảm.
Không chỉ Microsoft: xu hướng lan rộng
Làn sóng này không giới hạn ở một công ty. Tháng 5/2025, Meta cũng tiến hành đợt cắt giảm ảnh hưởng khoảng 8.000 nhân viên toàn cầu. Theo báo cáo của Challenger, Gray & Christmas được dẫn lại, gần 1/3 tổng số việc làm bị cắt trong năm thuộc lĩnh vực công nghệ, và AI là lý do được nêu nhiều nhất trong tháng 6 – tháng thứ tư liên tiếp.
Điều đáng chú ý, theo Wall Street Journal, là nhiều doanh nghiệp thu hẹp biên chế ngay cả khi doanh thu và lợi nhuận đạt kỷ lục – khác với trước đây, khi sa thải thường gắn với khủng hoảng. Dữ liệu từ Live Data Technologies cho thấy lực lượng nhân viên văn phòng (“white-collar”) của các công ty đại chúng đã giảm khoảng 3,5% trong ba năm, và 1/5 doanh nghiệp trong S&P 500 hiện có ít nhân sự hơn so với một thập kỷ trước.
Tăng trưởng không còn đi đôi với tuyển dụng
Trong quá khứ, tuyển dụng ồ ạt được xem là dấu hiệu của tăng trưởng. Nay nhiều lãnh đạo lại coi bộ máy quá đông là trở ngại cho tốc độ và sự linh hoạt. Thước đo được nhắc đến nhiều là doanh thu bình quân mỗi nhân viên (Revenue per Employee):
– Grindr tăng gấp đôi chỉ số này trong hai năm nhờ giữ tốc độ tuyển dụng thấp và đẩy mạnh công cụ năng suất.
– Bank of America giảm nhân sự từ 285.000 (2010) xuống 213.000 (2024) trong khi doanh thu tăng 18%, nhờ số hóa quy trình và cắt gần một nửa tầng quản lý.
– P&G cắt 15% đội ngũ phi sản xuất (khoảng 7.000 người) để tạo “nhóm nhỏ, vai trò rộng”.
– Walmart có ít hơn 100.000 nhân viên so với một thập kỷ trước nhưng doanh thu 2024 tăng 40%, đạt mức kỷ lục 681 tỷ USD.
Như Giám đốc tài chính của Hewlett Packard Enterprise tóm gọn, cấu trúc tinh gọn hơn thì vận hành nhanh hơn.
AI: động lực then chốt của “ít hơn là nhiều hơn”
Sự bùng nổ của AI tạo sinh (generative AI) là yếu tố then chốt. Các công cụ AI không chỉ tự động hóa tác vụ lặp lại mà còn giúp doanh nghiệp làm những việc phức tạp hơn với ít người hơn:
– Lattice bổ sung tính năng tính lương chỉ với dưới 10 nhân sự mới, thay vì 40–50 người như dự kiến.
– Amazon triển khai hơn 1.000 “tác nhân AI” (AI agent) nội bộ để tăng tốc đổi mới; lãnh đạo hãng dự báo AI sẽ giảm nhu cầu với một số công việc trong vài năm tới.
– Walmart dùng tác nhân AI rút ngắn thời gian sản xuất quần áo nội bộ tới 18 tuần.
– Duolingo và Shopify yêu cầu các nhóm chứng minh nhiệm vụ không thể tự động hóa thì mới được bổ sung người.
Xu hướng còn xuất hiện ở cả doanh nghiệp nhỏ: startup Jolie đạt lộ trình doanh thu 50 triệu USD nhưng chỉ có 5 nhân viên toàn thời gian, phần còn lại dựa vào freelancer và công cụ số.
Mặt trái: áp lực dồn lên người lao động
Hiệu quả cho doanh nghiệp đi kèm áp lực cho người lao động. Quyền thương lượng của nhân viên – vốn cao trong thời kỳ việc làm dồi dào – đã giảm. Nhân viên đối mặt khối lượng công việc lớn hơn và nỗi lo thường trực về sự ổn định.
Việc cắt giảm quản lý trung gian càng làm tăng áp lực. Theo Live Data Technologies, số quản lý tại các công ty Mỹ giảm 6,1% từ tháng 5/2022 đến tháng 5/2025; mỗi quản lý phải phụ trách nhóm lớn hơn. Giáo sư Joseph Fuller (Harvard Business School) cảnh báo tinh gọn quá mức có thể phản tác dụng, làm giảm năng suất do nhân viên bị phân tán và phải gánh việc của nhiều người. Sa thải liên tục cũng tạo tâm lý bất ổn, khiến thị trường lao động “đóng băng” – điều một chuyên gia gọi là “bế tắc cơ hội”.
Góc nhìn: tự động hóa và bài toán năng suất
Câu chuyện của Microsoft và loạt tập đoàn cho thấy tinh gọn nhờ công nghệ không còn là phản ứng nhất thời, mà đang trở thành chiến lược dài hạn trong kỷ nguyên số. Điểm mấu chốt không nằm ở việc “cắt bao nhiêu người”, mà ở chỗ công nghệ – từ AI tới tự động hóa – giúp mỗi người làm được nhiều hơn.
Với doanh nghiệp Việt, đây là góc nhìn đáng suy ngẫm khi cân nhắc tự động hóa và ứng dụng công nghệ vào vận hành: mục tiêu bền vững là nâng năng suất và giải phóng con người khỏi công việc lặp lại để tập trung vào giá trị cao hơn – chứ không đơn thuần là giảm người. Câu hỏi bỏ ngỏ là liệu mô hình “ít hơn là nhiều hơn” có thực sự bền vững và hài hòa lợi ích cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động hay không.
Làn sóng sa thải trong ngành công nghệ phản ánh một chuyển dịch tư duy sâu sắc: biên chế dày đặc không còn là dấu hiệu sức mạnh, còn AI và tự động hóa đang định hình lại cách doanh nghiệp vận hành. Đây là xu hướng đáng theo dõi, đặt ra cả cơ hội về năng suất lẫn thách thức về an sinh cho người lao động trong kỷ nguyên số.
