Tại Tokyo, một quán cà phê đang mở ra cách đi làm chưa từng có. Nhân viên phục vụ là robot, còn người điều khiển lại nằm cách đó cả nghìn ki-lô-mét. Câu chuyện về robot phục vụ điều khiển từ xa cho thấy công nghệ có thể tạo việc làm cho những người tưởng như đã đứng ngoài thị trường lao động.
Một quán cà phê nơi robot đứng bàn thay con người
Quán cà phê mang tên DAWN Avatar Robot Café nằm ở khu Nihonbashi, Tokyo. Nhìn từ ngoài vào, nơi đây trông như một quán cà phê hiện đại bình thường. Điểm khác biệt nằm ở đội ngũ phục vụ. Người bưng đồ uống ra bàn không phải nhân viên bằng xương bằng thịt, mà là những con robot cao chừng 1,2 mét.
Những robot này có tên OriHime, do công ty Nhật Bản Ory Laboratory phát triển. Chúng được trang bị camera, micro, loa và một hệ thống theo dõi ánh mắt. Nhờ vậy, người ở xa có thể nhìn, nghe, nói và điều khiển robot chỉ bằng chuyển động của mắt. Mỗi robot vì thế trở thành hiện thân của một con người thật đang ngồi đâu đó, có khi là trên giường bệnh.
Điều làm nên linh hồn của quán không nằm ở phần cứng. Nó nằm ở những người điều khiển phía sau. Họ là các bệnh nhân, người khuyết tật nặng, những người gần như không thể rời khỏi nhà. Thông qua robot phục vụ điều khiển từ xa, họ vẫn có thể đi làm, trò chuyện với khách và nhận lương như bao người khác.
Người điều khiển có thể nằm cách quán tới 1.000 km
Điểm gây bất ngờ nhất của mô hình này là khoảng cách. Người vận hành robot không cần đến quán. Họ có thể ngồi hoặc nằm ở nhà, thậm chí cách Tokyo tới 1.000 ki-lô-mét. Chỉ cần một đường truyền internet ổn định, họ đã có thể bắt đầu ca làm.
Mọi thao tác đều diễn ra qua màn hình. Người điều khiển nhìn thấy khách qua camera của robot. Họ nghe khách gọi món qua micro. Sau đó, họ ra lệnh cho robot di chuyển, chào hỏi và bưng đồ uống tới đúng bàn. Với người khỏe mạnh, đây là việc đơn giản. Với người phải nằm một chỗ nhiều năm, đây là cả một cánh cửa mới.
Để giảm độ trễ khi điều khiển, quán từng thử nghiệm truyền tín hiệu qua mạng 5G. Tốc độ cao giúp robot phản ứng gần như tức thì với lệnh của người vận hành. Nhờ vậy, cuộc trò chuyện giữa khách và robot diễn ra mượt mà hơn. Trải nghiệm cũng trở nên tự nhiên, giống như đang nói chuyện với một nhân viên thật.
Khi công nghệ mở ra việc làm cho người yếu thế
Ý nghĩa lớn nhất của DAWN không nằm ở sự lạ mắt. Nó nằm ở cơ hội việc làm. Nhiều người điều khiển tại đây sống chung với các căn bệnh nặng như ALS hay teo cơ tủy sống. Trước kia, họ gần như không có cách nào tham gia thị trường lao động. Giờ đây, họ có công việc, có thu nhập và có cả sự kết nối xã hội.
Theo các nguồn tin, đội ngũ người điều khiển từ xa của quán hiện đã lên tới hơn 60 người. Mỗi lời chào, mỗi cử chỉ vẫy tay đều đến từ một con người thật. Với họ, ca làm ở quán cà phê không chỉ là tiền lương. Đó còn là cảm giác được là một phần của cộng đồng, được người khác nhìn thấy và trò chuyện.
Chính vì giá trị nhân văn đó, mô hình này đã được ghi nhận rộng rãi. Quán từng nhận Giải thưởng Thiết kế Tốt (Good Design) danh giá của Nhật Bản vào năm 2021. Giải thưởng vinh danh cách công nghệ gỡ bỏ rào cản cho những người yếu thế. Rõ ràng, một chiếc robot có thể làm được nhiều hơn là bưng bê đồ uống.
Robot phục vụ điều khiển từ xa nói lên điều gì về tương lai?
Câu chuyện của DAWN cho thấy một hướng đi thú vị của robot dịch vụ. Lâu nay, nhiều người vẫn lo robot sẽ lấy đi việc làm của con người. Nhưng ở đây, robot lại đang tạo ra việc làm. Nó trở thành cánh tay nối dài cho những người không thể tự mình đến chỗ làm.
Mô hình này cũng gợi mở nhiều ứng dụng khác. Một chuyên gia có thể điều khiển robot để hỗ trợ khách hàng từ xa. Một nhân viên giàu kinh nghiệm có thể trực nhiều điểm bán cùng lúc. Khi kết nối internet ngày càng nhanh, khoảng cách địa lý dần trở nên ít quan trọng. Con người và máy móc có thể phối hợp theo những cách mới mẻ.
Tất nhiên, mô hình vẫn còn giới hạn. Nó phụ thuộc nhiều vào đường truyền và chi phí vận hành. Robot cũng chưa thể thay thế hoàn toàn sự khéo léo của con người. Dù vậy, DAWN đã chứng minh một điều quan trọng. Công nghệ, khi đặt con người làm trung tâm, có thể mang lại giá trị vượt xa hiệu suất đơn thuần.
Góc nhìn từ Roboworld
Câu chuyện ở Tokyo cho thấy robot phục vụ không chỉ là công cụ giảm chi phí nhân sự. Nó còn có thể là cầu nối giữa con người với con người. Đây cũng là cách chúng tôi nhìn nhận robot dịch vụ trong bối cảnh Việt Nam. Một chiếc robot tốt nên giúp đội ngũ làm việc nhẹ nhàng hơn, chứ không chỉ thay thế họ.
Trên thị trường, các dòng robot phục vụ nhà hàng và khách sạn đang được nhiều doanh nghiệp đưa vào vận hành. Chúng đảm nhận việc bưng bê, dẫn khách và giao đồ giữa các khu vực. Nhờ vậy, nhân viên có thể tập trung vào phần việc cần sự tinh tế của con người. Với nhiều đơn vị dịch vụ, đây cũng là một hướng tham khảo để tìm hiểu các mẫu robot phục vụ phổ biến hiện nay.
Tương lai của robot phục vụ có lẽ không nằm ở việc thay thế con người. Nó nằm ở sự phối hợp. Khi máy móc lo phần lặp lại và nặng nhọc, con người có thêm thời gian cho những giá trị chỉ mình họ tạo ra. Và đôi khi, như ở DAWN, chính công nghệ lại mang con người đến gần nhau hơn.
