Chỉ trong khoảng ba năm, công ty Bird (Hà Lan) đã giảm từ hơn 1.000 xuống còn 120 nhân viên. Động lực chính là tự động hóa bằng trí tuệ nhân tạo. Câu chuyện này đang được nhắc nhiều khi bàn về doanh nghiệp áp dụng AI. Đồng thời, nó đặt ra câu hỏi lớn về vai trò của con người trong tổ chức tương lai.
BIRD GIẢM 90% NHÂN SỰ SAU BA NĂM ÁP DỤNG AI
Bird, tên mới của MessageBird, cung cấp hạ tầng nhắn tin, gọi điện và email cho nhiều thương hiệu. Công ty có trụ sở tại Amsterdam. Cuối tháng 9/2026, Bird vừa hoàn tất khoản vay 450 triệu USD. Theo số liệu công ty công bố, năm 2025 Bird đạt EBITDA khoảng 165 triệu USD. Đây là lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao. Đáng chú ý, kết quả này đến sau quá trình tự động hóa sâu rộng. Nhờ vậy, số nhân viên giảm từ hơn 1.000 xuống 120 người, tức khoảng 90%.
Theo nhà sáng lập kiêm CEO Robert Vis, con số trên không phải mục tiêu ban đầu. Thay vào đó, nó là hệ quả tự nhiên của việc tự động hóa nhiều đầu việc. Song song, công ty ưu tiên giữ lại những nhân viên tự chủ và đa năng. Trao đổi với tạp chí Business Insider, ông Vis giải thích tiêu chí con người mà Bird theo đuổi:
“Chúng tôi đặc biệt coi trọng những người có tính tự chủ cao. Nếu bạn có năng lực đó và đảm đương được nhiều khâu khác nhau trong công việc, AI sẽ giúp bạn phát huy hết khả năng và trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.”
VÌ SAO NHÂN VIÊN ĐA NĂNG ĐƯỢC ƯU TIÊN
Điểm cốt lõi ở Bird là AI cho phép một người làm phần việc của nhiều vị trí. Nói cách khác, ranh giới giữa các chức danh đang mờ dần. Một kỹ sư không chỉ viết mã mà còn phải hiểu sản phẩm và khách hàng. Họ cũng phải tự chịu trách nhiệm với kết quả cuối cùng. Bởi vậy, người chỉ giỏi một kỹ năng hẹp sẽ khó trụ lại trong mô hình mới. Ông Vis đưa ra ví dụ cụ thể trong mảng kỹ thuật:
“Trong lĩnh vực kỹ thuật, nếu bạn cực giỏi viết mã nhưng lại thiếu tư duy về sản phẩm, bạn sẽ không phù hợp với Bird.”
Theo ông Vis, AI đang mở rộng phạm vi công việc của mọi nhân viên, không riêng kỹ sư. Chẳng hạn, nhân sự có thể tự làm việc với các hệ thống thiết kế. Ngoài ra, nhiều việc ở bộ phận hỗ trợ, bán hàng và kế toán đã được tự động hóa. Tuy vậy, các vị trí chuyên môn cao không hề biến mất hoàn toàn. Thực tế, Bird vẫn tuyển kế toán doanh thu và kỹ sư an ninh mạng. Ông tóm tắt sự thay đổi bằng một nhận định ngắn:
“Không phải bạn không cần nhà thiết kế nào nữa, mà là bạn cần ít hơn.”
ĐỪNG BIẾN AI THÀNH CÁI CỚ ĐỂ CẮT GIẢM LAO ĐỘNG
Dù đứng sau một đợt tinh gọn hiếm thấy, ông Vis lại không cổ vũ việc sa thải. Theo ông, doanh nghiệp không nên dùng AI chỉ như một cái cớ cắt giảm lao động. Cách tiếp cận đúng phải bắt đầu từ công việc, không phải từ bảng lương. Trước hết, lãnh đạo cần xác định những nhiệm vụ lặp đi lặp lại và không thiết yếu. Sau đó, họ đánh giá xem AI có loại bỏ được các nhiệm vụ này hay không. Điều kiện quan trọng là người ở lại không bị đẩy vào cảnh quá tải.
Lời khuyên này phản ánh bài học mà nhiều tổ chức đã trải qua. Khi cắt người trước rồi mới tự động hóa, doanh nghiệp rất dễ gặp rắc rối. Người còn lại phải ôm thêm việc, chất lượng dịch vụ đi xuống và tinh thần đội ngũ suy giảm. Ngược lại, khi quy trình đã được chuẩn hóa và tự động hóa trước, việc tinh gọn diễn ra gần như tự nhiên. Vì thế, câu chuyện của Bird nên được nhìn như bài toán thiết kế lại công việc, hơn là một cuộc đua giảm biên chế.
DEEPL: THÊM MỘT DOANH NGHIỆP ÁP DỤNG AI ĐỂ THU GỌN BỘ MÁY
Bird không phải trường hợp duy nhất. Hồi tháng 5/2026, công ty dịch thuật AI DeepL (Đức) thông báo cắt khoảng 250 trong số 1.000 nhân viên. Như vậy, gần một phần tư lực lượng lao động sẽ rời công ty. Lý do được đưa ra là AI khiến nhiều vị trí trở nên dư thừa. Đồng thời, DeepL chuyển sang mô hình nhóm nhỏ, để AI lo tác vụ thường ngày. Theo nhà sáng lập kiêm CEO Jarek Kutylowski, bộ máy mới sẽ có ít tầng quản lý hơn. Nhờ đó, công ty ra quyết định nhanh hơn và bớt thời gian trao đổi qua lại vốn làm chậm các đội ngũ lớn.
Trong bài đăng trên LinkedIn, ông Kutylowski xem đợt tái cấu trúc là lựa chọn chủ động trước biến động của thị trường lao động. Ông viết:
“Chúng ta đang sống giữa một cuộc chuyển dịch cấu trúc lớn về những công việc nào còn tồn tại, ai sẽ làm chúng và cần bao nhiêu người để làm tốt chúng.”
99% LÃNH ĐẠO DỰ BÁO AI SẼ THAY ĐỔI CƠ CẤU NHÂN SỰ
Ở quy mô rộng hơn, xu hướng doanh nghiệp áp dụng AI để thiết kế lại bộ máy đã lan tới cấp lãnh đạo. Năm 2026, công ty tư vấn Mercer (Mỹ) công bố một khảo sát với khoảng 12.000 người tham gia. Trong số đó có 9.250 nhân viên, 1.650 quản lý nhân sự, 825 lãnh đạo cấp cao và 100 nhà đầu tư. Kết quả cho thấy 98% lãnh đạo cấp cao đang lên kế hoạch thay đổi cấu trúc tổ chức. Trong khi đó, 99% dự đoán AI sẽ dẫn tới cắt giảm nhân sự trong hai năm tới. Đa số cũng tin rằng thiết kế lại công việc quanh AI sẽ mang lại lợi nhuận cao nhất.
Tuy nhiên, bạn cần đọc các con số này một cách thận trọng. Mức cắt giảm được dự báo có thể chỉ là vài vị trí, chưa hẳn là sa thải hàng loạt. Bên cạnh đó, 65% lãnh đạo dự kiến khoảng 11-30% nhân sự sẽ được đào tạo lại hoặc điều chuyển. Rõ ràng, thứ thay đổi mạnh nhất không phải số lượng người. Đó là cách công việc được chia nhỏ, phân công và đo lường hiệu quả trong thời đại AI.
GÓC NHÌN TỪ ROBOWORLD
Là đơn vị làm việc hằng ngày với tự động hóa, chúng tôi thấy câu chuyện này rất gần với thực tế Việt Nam. Điều tương tự đang diễn ra trong nhà máy, kho bãi và chuỗi nhà hàng. Ở văn phòng, AI xử lý phần việc giấy tờ lặp lại. Trong khi đó, robot đảm nhận thao tác vật lý đơn điệu như vận chuyển hàng, vệ sinh sàn hay chạy món. Dù ở đâu, giá trị thật không nằm ở việc bớt đi bao nhiêu người. Thay vào đó, mỗi nhân sự được giải phóng để tập trung vào phần cần phán đoán, kinh nghiệm và sáng tạo.
Vì vậy, bài học cho các doanh nghiệp áp dụng AI tại Việt Nam khá rõ ràng. Thứ nhất, hãy lập bản đồ quy trình để tìm điểm nghẽn và tác vụ lặp lại trước. Sau đó mới cân nhắc công nghệ phù hợp, từ phần mềm AI đến các giải pháp robot tự động hóa trong sản xuất và dịch vụ. Thứ hai, nên đầu tư đào tạo để nhân viên đa năng hơn, biết vận hành và phối hợp với hệ thống mới. Chẳng hạn, nhà máy đưa robot vận chuyển tự hành vào dây chuyền vẫn cần người giám sát lộ trình và xử lý ngoại lệ.
Cuối cùng, như ông Vis nhấn mạnh, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được dùng để làm việc tốt hơn. Nó không nên trở thành cái cớ để cắt giảm con người. Khi con người và máy móc được phân vai hợp lý, tổ chức sẽ vừa gọn hơn, vừa bền vững hơn trong dài hạn.
