Hà Nội vừa mở cơ chế sandbox 24 tháng cho thử nghiệm xe buýt tự hành tại Hòa Lạc. Giám đốc Phenikaa-X đã chia sẻ thẳng thắn về kỹ thuật, an toàn và lộ trình phía trước. Đây là góc nhìn đáng chú ý nếu bạn quan tâm tới công nghệ tự hành tại Việt Nam.
Sandbox 24 tháng mở đường cho thử nghiệm xe buýt tự hành
Công nghệ tự hành đang rời phòng thí nghiệm để ra đường thật. Cụ thể, UBND TP. Hà Nội đã cấp phép cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Thời hạn thử nghiệm kéo dài 24 tháng. Phạm vi gồm Khu công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội. Nhờ vậy, xe buýt tự hành “Made in Vietnam” của Phenikaa-X không còn bó hẹp trong khuôn viên kín. Thay vào đó, xe phải đối mặt với giao thông hỗn hợp, vốn phức tạp và khó lường hơn nhiều.
Kiểm chứng toàn bộ hệ thống trong điều kiện thực tế
Theo PGS.TS. Lê Anh Sơn, sandbox là bước chuyển rất quan trọng. Trước đây, xe chủ yếu chạy trong không gian tương đối khép kín. Giờ đây, công nghệ được kiểm chứng trong điều kiện thực tế nhưng vẫn có phạm vi và giám sát rõ ràng. Với Phenikaa-X, giá trị lớn nhất không chỉ là cho xe lăn bánh. Doanh nghiệp còn kiểm chứng được cả hệ thống, từ cảm biến, định vị, bản đồ HD đến phần mềm và dữ liệu.
Bên cạnh đó, ông Sơn nhấn mạnh cơ hội tạo nguồn dữ liệu thật về giao thông Việt Nam. Từ dữ liệu này, đội kỹ sư có thể đánh giá và cải tiến hệ thống bài bản hơn. Đồng thời, công nghệ phải thích nghi với hạ tầng và điều kiện vận hành trong nước. Ngoài ra, doanh nghiệp cần phối hợp với cơ quan quản lý để xác định yêu cầu cho bước sau. Nói về tinh thần thận trọng của giai đoạn này, ông Sơn cho biết:
“Sandbox không đồng nghĩa với việc phương tiện được mặc nhiên thương mại hóa; đây là cơ chế để công nghệ được kiểm chứng có trách nhiệm trước khi xem xét mở rộng.”
Thách thức kỹ thuật khi xe tự hành ra giao thông hỗn hợp
Từ khuôn viên doanh nghiệp ra đường phố là một khoảng cách lớn về kỹ thuật. Theo ông Sơn, nhận diện xe cộ và người đi bộ mới chỉ là một phần. Thực tế, điều khó hơn là phối hợp nhiều lớp công nghệ để xe chạy an toàn trong phạm vi đã định. Hệ thống phải xử lý cùng lúc dữ liệu từ camera, LiDAR, radar, GNSS và IMU. Sau đó, dữ liệu được đối chiếu với bản đồ HD để xác định vị trí và lập kế hoạch di chuyển.
Những năng lực được đem ra kiểm chứng
Trong quá trình thử nghiệm, xe được đánh giá khả năng nhận diện người đi bộ, phương tiện, vạch kẻ đường và biển báo. Ngoài ra, đội ngũ còn đo độ chính xác định vị và chất lượng điều khiển chuyển động. Đặc biệt, phản ứng của hệ thống khi gặp sự cố hay cần dừng khẩn cấp được theo dõi rất kỹ. Đây chính là những tình huống quyết định niềm tin của người đi đường. Về vai trò của hạ tầng kết nối, ông Sơn lưu ý:
“5G và các công nghệ kết nối có thể hỗ trợ hoạt động giám sát, nhưng khả năng tự hành không thể phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng bên ngoài.”
Nói cách khác, mỗi chiếc xe phải tự xử lý được tình huống ngay tại chỗ. Khi xe vượt khỏi điều kiện vận hành cho phép, nó phải tự chuyển về trạng thái an toàn. Điều này cũng áp dụng khi hệ thống không còn đáp ứng ngưỡng an toàn đặt ra. Rõ ràng, khả năng “biết mình đang ở ngoài vùng an toàn” quan trọng không kém khả năng di chuyển.
An toàn là yêu cầu được bảo đảm, không phải lời hứa
Bước lên một chiếc xe không tài xế luôn khiến hành khách băn khoăn. Theo ông Sơn, tiêu chí hàng đầu lúc này là kiểm soát an toàn trong toàn bộ phạm vi đã phê duyệt. Vì vậy, cả xe buýt lẫn robotaxi đều có người giám sát an toàn ngồi ở vị trí lái. Người này sẵn sàng can thiệp khi cần thiết. Song song, hệ thống phải tự nhận biết lúc điều kiện không còn phù hợp và đưa xe về trạng thái an toàn. Từ đó, ông Sơn đưa ra quan điểm trở thành điểm nhấn của cuộc trao đổi:
“Chúng tôi không xem an toàn là một lời hứa tuyệt đối, mà là yêu cầu phải được bảo đảm bằng quy trình, giám sát và khả năng xử lí tình huống.”
Trải nghiệm hành khách cũng là dữ liệu
Bên cạnh kỹ thuật, trải nghiệm của hành khách cũng được đánh giá liên tục. Các yếu tố được chú ý gồm cách xe di chuyển, dừng đỗ và mức dễ hiểu của hướng dẫn an toàn. Hơn nữa, hành khách cần biết rõ đây là chuyến đi thử nghiệm với phạm vi hoạt động cụ thể. Họ cũng cần được hướng dẫn cách phản ánh khi gặp vấn đề. Nhờ vậy, ý kiến người dùng trở thành căn cứ quan trọng để hoàn thiện mô hình dịch vụ.
Lộ trình thương mại hóa riêng cho từng nhóm sản phẩm
Theo ông Sơn, 24 tháng thử nghiệm là giai đoạn thu thập dữ liệu và đánh giá. Nội dung đánh giá gồm độ an toàn, độ ổn định, khả năng vận hành và mô hình dịch vụ. Dữ liệu về hành trình, vận hành từ xa, dừng khẩn cấp và sự cố đều rất có giá trị. Nhờ đó, doanh nghiệp và cơ quan quản lý thấy rõ hơn các yêu cầu cần thiết. Tuy nhiên, kết thúc thử nghiệm không có nghĩa là xe tự động được kinh doanh. Bước tiếp theo còn tùy vào kết quả đánh giá và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Điểm đáng chú ý là Phenikaa-X không đặt một mốc thương mại hóa chung. Thay vào đó, mỗi nhóm sản phẩm sẽ đi theo mức độ trưởng thành riêng. Chẳng hạn, robot vệ sinh tự động và robot giao hàng có phạm vi vận hành dễ kiểm soát hơn. Với nhóm này, định hướng là hoàn thiện để sớm triển khai thương mại ở môi trường phù hợp. Trong khi đó, xe buýt tự hành và robotaxi chở hành khách nên đòi hỏi an toàn cao hơn nhiều. Do đó, hai loại xe này có thể cần thêm thời gian thử nghiệm trong sandbox. Tóm lại mục tiêu giai đoạn đầu, ông Sơn khẳng định:
“Mục tiêu của 24 tháng đầu tiên là tạo cơ sở dữ liệu thực tế đủ tin cậy để xác định lộ trình phù hợp cho từng sản phẩm.”
Góc nhìn từ Roboworld
Câu chuyện thử nghiệm xe buýt tự hành của Phenikaa-X cho thấy một tư duy rất đúng. An toàn phải được chứng minh bằng dữ liệu và quy trình, không phải bằng khẩu hiệu. Thực tế, cách tiếp cận “vùng vận hành xác định” cũng là nền tảng của robot tự hành trong nhà máy. Ở đó, robot dùng LiDAR, camera và bản đồ để định vị. Đồng thời, robot luôn có cơ chế dừng an toàn khi gặp vật cản bất ngờ.
Bên cạnh đó, nhận định robot giao hàng và robot vệ sinh dễ thương mại hóa hơn cũng khớp với thực tế thị trường. Những nơi có phạm vi rõ ràng như xưởng sản xuất hay kho hàng đang giúp robot tự hành chứng minh hiệu quả nhanh nhất. Vì thế, doanh nghiệp nên bắt đầu từ bài toán dễ kiểm soát, chẳng hạn vận chuyển hàng nội bộ giữa các chuyền. Đây cũng là lý do robot vận chuyển tự hành trong nhà máy đang được nhiều đơn vị quan tâm. Ngoài ra, bạn có thể xem thêm các mẫu robot vận chuyển hàng hóa công nghiệp để hình dung rõ hơn. Nhìn chung, khi khung pháp lý cho xe tự hành dần hoàn thiện, hệ sinh thái robot tại Việt Nam sẽ có thêm động lực phát triển.
