Tập đoàn bán lẻ Nhật Bản Aeon sử dụng robot AI để phân loại và xếp thùng hàng tại một trung tâm phân phối ở tỉnh Saitama, phía bắc Tokyo. Trung tâm này chính thức vận hành toàn bộ từ ngày 29/10/2026. Hơn 90 robot tại đây được kỳ vọng giảm đáng kể khối lượng công việc của nhân viên, trong bối cảnh ngành logistics Nhật Bản ngày càng khó tuyển người. Đây cũng là bước đi tiếp theo trong kế hoạch tự động hóa 80% công đoạn xử lý hàng hóa không cần bảo quản lạnh mà Aeon đặt ra đến năm 2030.
Aeon sử dụng robot AI tại trung tâm phân phối ở Saitama
Cơ sở được nhắc tới là Aeon Kawaguchi Higashi XD, đặt tại thành phố Kawaguchi, tỉnh Saitama, do Aeon cùng công ty con Aeon Global SCM và hãng công nghệ điều khiển robot Mujin phối hợp xây dựng. Trung tâm có nhiệm vụ chuẩn bị và xuất hàng cho các siêu thị thực phẩm cỡ nhỏ trong đô thị, vốn là nhóm cửa hàng có đơn hàng lắt nhắt, nhiều mã hàng và đòi hỏi chia theo từng điểm bán. Aeon gọi đây là trung tâm mẫu thế hệ mới trong chương trình cải cách cấu trúc logistics của tập đoàn. Nói cách khác, Kawaguchi là nơi chạy thử khuôn mẫu cho cả hệ thống.
Theo thông tin Aeon giới thiệu với báo chí, các robot tại đây sử dụng AI và cảm biến để nhận biết, xử lý rồi xếp những thùng hàng có kích thước và trọng lượng khác nhau. Hơn 90 robot đã được đưa vào trung tâm, đảm nhận những công đoạn trước đây phải dựa vào sức người, nên khối lượng công việc của nhân viên được kỳ vọng giảm đáng kể. Điều đáng chú ý là Aeon không tự làm một mình mà chọn Mujin làm đối tác từ tháng 10/2023, bởi hãng này đã có nhiều kinh nghiệm chuyển đổi số trong kho vận và triển khai robot thực tế.
Robot AI vật lý xếp hàng hỗn hợp cho từng cửa hàng
Điểm mới lớn nhất ở Kawaguchi nằm ở khâu cuối cùng: chia hàng theo từng cửa hàng rồi xếp nhiều loại thùng khác nhau lên cùng một xe lồng để giao đi. Đây là việc rất khó tự động hóa. Mỗi chuyến xe chứa một tổ hợp thùng và hộp nhựa khác nhau, nặng nhẹ khác nhau, và chỉ cần xếp sai thứ tự là chồng hàng mất cân bằng. Trước đây, công việc này hoàn toàn do nhân viên làm bằng tay, còn hiện nay Aeon lần đầu tiên tự động hóa trọn vẹn từ khâu chia hàng theo cửa hàng tới khâu xếp hàng hỗn hợp.
Mô phỏng trước, quan sát bằng thị giác 3D trong lúc làm
Aeon và Mujin gọi công nghệ này là AI vật lý. Đó là AI điều khiển robot dựa trên những gì nó cảm nhận được từ môi trường xung quanh. Trước khi xếp, hệ thống dựa vào dữ liệu đơn hàng để mô phỏng phương án chất hàng sao cho tận dụng tối đa không gian xe lồng, sau đó robot mới bắt tay vào làm. Trong suốt quá trình, camera thị giác 3D liên tục theo dõi vị trí từng thùng và trạng thái của chồng hàng. Nếu một thùng bị lệch hay chồng hàng bị xô, robot tự điều chỉnh động tác rồi tiếp tục công việc thay vì dừng lại chờ người can thiệp. Mô phỏng và thực tế vì thế được nối với nhau theo thời gian thực.
Dây chuyền tự động hóa và hệ thống điều phối WES
Để robot xếp hàng có thể làm việc liên tục, những công đoạn phía trước cũng phải chạy nhịp nhàng, nên trung tâm được trang bị thêm nhiều mô-đun tự động hóa khác. Kệ shuttle tự động xuất các thùng hàng ra ngoài với tốc độ cao theo đúng thứ tự ưu tiên giao hàng. Trong khi đó, một robot dỡ hàng khác lấy từng thùng ra khỏi các pallet chứa nhiều mã hàng mà không cần khai báo trước dữ liệu của từng sản phẩm. Cách bố trí này giúp dòng hàng đi vào khu xếp đúng trình tự mà phương án mô phỏng đã tính toán.
Tuy nhiên, phần cứng chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là hệ thống điều hành kho WES do Aeon và Mujin cùng phát triển. WES quản lý tập trung cánh tay robot, xe AGV, kệ shuttle và cả chỉ thị công việc gửi tới nhân viên qua thiết bị cầm tay, đồng thời điều chỉnh thứ tự cấp hàng theo dữ liệu xuất hàng của từng cửa hàng và giờ chốt đơn. Nhờ đó, ban quản lý có thể theo dõi theo thời gian thực tiến độ xuất hàng, hiệu suất thiết bị, năng lực xử lý cũng như những việc đã và chưa hoàn thành.
Mục tiêu tự động hóa 80% và vai trò của con người
Kawaguchi không phải trung tâm đầu tiên trong lộ trình này, bởi từ tháng 7/2024 Aeon đã vận hành Aeon Fukuoka XD với chuỗi tự động hóa từ khâu lấy hàng ra khỏi kho tự động cho tới khâu đưa hàng lên máy phân loại. Trung tâm mới đi thêm một bước dài khi kéo tự động hóa tới tận khâu xếp hàng lên xe. Và đích đến còn xa hơn thế. Theo công bố của Aeon, tập đoàn đặt mục tiêu đến cuối năm tài chính 2030 sẽ tự động hóa 80% công đoạn xử lý hàng hóa không cần bảo quản lạnh tại các trung tâm phân phối, từ lúc nhận hàng cho tới khi xuất đi. Mô hình Kawaguchi cũng sẽ được mở rộng sang các cơ sở khác.
Dù vậy, Aeon không hướng tới một nhà kho vắng bóng người. Ở khâu lấy hàng lẻ, xe AGV kết hợp hệ thống đèn chỉ dẫn lấy hàng đưa hàng tới tận trạm làm việc cố định, nên nhân viên không còn phải đi bộ khắp các dãy kệ như trước. Robot không thay thế hoàn toàn con người. Công ty cũng cho biết vẫn cần nhân viên làm việc tại các trung tâm để ứng phó những tình huống bất ngờ như thiên tai, khi hệ thống tự động khó tự xoay xở. Cách tiếp cận này cho thấy robot được giao phần việc nặng nhọc và lặp lại, còn con người giữ vai trò giám sát và xử lý ngoại lệ.
Góc nhìn từ Roboworld
Việc Aeon sử dụng robot AI tại Kawaguchi cho thấy bài toán thiếu nhân lực trong kho vận không được giải bằng một cỗ máy duy nhất, mà bằng việc chọn đúng công đoạn tốn nhiều giờ công nhất để tự động hóa trước. Aeon bắt đầu ở Fukuoka với khâu xuất kho và phân loại, đo đếm kết quả rồi mới tiến tới khâu xếp hàng hỗn hợp vốn khó hơn nhiều ở Kawaguchi. Đó là một lộ trình kéo dài nhiều năm. Nếu bạn đang vận hành nhà máy, kho bãi hay chuỗi cửa hàng tại Việt Nam, cách làm từng bước như vậy giúp giảm rủi ro đầu tư, đồng thời để chính số liệu vận hành thuyết phục ban lãnh đạo trước khi nhân rộng.
Một bài học khác nằm ở vai trò của phần mềm điều phối, bởi robot chỉ phát huy hết hiệu quả khi được kết nối với dữ liệu đơn hàng và lịch làm việc của con người. Với phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ, điểm khởi đầu hợp lý thường là các tuyến vận chuyển nội bộ lặp đi lặp lại, nơi robot vận chuyển công nghiệp tải trọng lớn có thể chạy trên mặt bằng sẵn có mà không cần cải tạo nhà xưởng. Bạn có thể tham khảo thêm các mô hình robot vận chuyển hàng hóa trong nhà máy để hình dung rõ hơn bài toán của chính doanh nghiệp mình.
