Tại Hội nghị Thượng đỉnh Truyền thông Thế giới lần thứ 7 ở Bắc Kinh, Tân Hoa xã vừa giới thiệu hai robot hình người dẫn bản tin có kích thước như người thật, do hãng xã hợp tác với UBTECH phát triển. Màn ra mắt gây tò mò vì diện mạo giống người đến bất ngờ. Thế nhưng điều đáng chú ý hơn lại nằm ở cách hai robot được kết nối với kho tin đã kiểm chứng và ở ranh giới rõ ràng giữa việc của máy với việc của con người.
Robot hình người dẫn bản tin ra mắt tại World Media Summit
Hai robot được giới thiệu ngày 5/11/2026 tại một diễn đàn về trí tuệ nhân tạo thuộc hội nghị, và một trong hai đã đọc bản tin mở màn ngay trên sân khấu. Robot nam mang tên Xinyu, còn robot nữ mang tên Xinyan. Theo Tân Hoa xã, đây là hai robot hình người đầu tiên trên thế giới được thiết kế riêng cho vai trò dẫn bản tin. Hãng xã cũng nắm toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm.
Hội nghị năm nay do Tân Hoa xã và chính quyền thành phố Bắc Kinh đồng tổ chức từ ngày 5 đến 9/11, quy tụ gần 500 đại biểu đến từ 112 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là một trong những diễn đàn truyền thông lớn nhất năm. Việc chọn một sự kiện truyền thông quốc tế để ra mắt cho thấy đơn vị phát triển muốn đặt robot vào đúng bối cảnh sử dụng, trước đúng nhóm khán giả chuyên môn sẽ đánh giá chúng khắt khe nhất.
Diện mạo do đạo diễn Trương Nghệ Mưu thiết kế
Phần ngoại hình của hai robot do đạo diễn Trương Nghệ Mưu phụ trách, lấy phong thái của người dẫn bản tin truyền hình làm hình mẫu cho dáng đứng, trang phục và cách biểu cảm. Trong khi đó, UBTECH đảm nhận toàn bộ phần chế tạo, bao gồm lớp da mô phỏng da người, hệ điều hành và hệ thống điều khiển biểu cảm khuôn mặt. Sự phân vai này khá thú vị. Nó cho thấy một robot đối diện công chúng cần cả kỹ thuật lẫn cảm quan thẩm mỹ mới tạo được thiện cảm.
Với robot dẫn bản tin, khuôn mặt và ánh nhìn gần như là toàn bộ sản phẩm. Khán giả sẽ đánh giá chúng chỉ qua vài giây xuất hiện trên màn hình. Một biểu cảm lệch nhịp với lời nói có thể khiến người xem thấy khó chịu, nên phần điều khiển biểu cảm được xem là thử thách kỹ thuật không kém so với phần trí tuệ nhân tạo phía sau.
Kết nối kho tin đã kiểm chứng để hạn chế sai lệch
Điểm kỹ thuật đáng giá nhất của dự án nằm ở việc hai robot được nối với Xinhua Yudian, hệ thống AI của Tân Hoa xã cho phép truy xuất kho tin thời sự đã qua biên tập. Theo ông Zhou Jian, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch UBTECH, robot có thể lấy thông tin từ kho tin này theo thời gian thực. Cách làm đó giúp giảm nguy cơ phát đi nội dung sai lệch do AI tự tạo ra, vốn là nỗi lo lớn nhất khi đặt một mô hình ngôn ngữ vào vai trò truyền tải thông tin.
Nói cách khác, thay vì để robot tự sáng tác câu trả lời, nhóm phát triển buộc nó bám vào nguồn dữ liệu đã được con người kiểm duyệt. Robot vì thế chỉ là người trình bày, không phải người viết tin. Đây là nguyên tắc mà bạn sẽ gặp lại ở hầu hết dự án AI nghiêm túc trong doanh nghiệp, từ chatbot chăm sóc khách hàng đến robot hướng dẫn tại sảnh tòa nhà.
Robot hỗ trợ, phóng viên vẫn giữ quyền quyết định
Theo ông Qian Tong, Giám đốc Trung tâm Truyền thông mới của Tân Hoa xã, hai robot sẽ hỗ trợ trình bày bản tin, chuyển tải nội dung bằng nhiều ngôn ngữ và tương tác trực tiếp với công chúng. Phóng viên và biên tập viên vẫn chịu trách nhiệm tác nghiệp, xác minh thông tin và quyết định nội dung được công bố. Cách phân vai này có thể tóm lại như sau:
- Robot đảm nhận: đọc bản tin, trình bày đa ngôn ngữ và trò chuyện với khán giả
- Con người giữ: tác nghiệp, kiểm chứng thông tin và quyết định xuất bản
- Hệ thống AI phía sau: chỉ truy xuất nội dung từ kho tin đã qua biên tập
Thông điệp này giúp xoa dịu phần nào câu hỏi “robot có thay người làm báo” vốn xuất hiện ngay sau màn ra mắt. Ít nhất trong thiết kế hiện tại, robot được đặt ở vị trí công cụ trình bày, còn trách nhiệm biên tập vẫn thuộc về con người. Đó cũng là cách tiếp cận thận trọng mà nhiều tòa soạn đang theo dõi.
Ý nghĩa với robot làm việc ở vị trí đối diện khách hàng
Ngoài phạm vi báo chí, sự kiện này cho thấy robot hình người đang được thử ở những vai trò cần giao tiếp trực tiếp với công chúng. Ở đó, ngoại hình và độ tin cậy của thông tin quan trọng ngang nhau. Những yêu cầu đặt ra cho Xinyu và Xinyan, gồm nói nhiều ngôn ngữ, biểu cảm tự nhiên và không phát ngôn sai, cũng chính là tiêu chí mà các doanh nghiệp đặt ra khi đưa robot vào quầy lễ tân, sảnh khách sạn hay gian hàng triển lãm.
Tuy vậy, một robot dẫn bản tin trên sân khấu vẫn khác xa một robot phải làm việc nhiều giờ mỗi ngày trong môi trường đông người. Sân khấu có kịch bản, còn quầy lễ tân thì không. Chi phí chế tạo lớp da mô phỏng, độ bền khi vận hành liên tục và khả năng xử lý câu hỏi ngoài kịch bản là những điểm còn cần thời gian kiểm chứng trước khi mô hình này lan sang các ngành dịch vụ khác.
Góc nhìn từ Roboworld
Bài học chúng tôi rút ra từ cặp robot của Tân Hoa xã là giá trị của một robot giao tiếp không nằm ở việc nó giống người đến đâu, mà ở việc nó nói đúng và nói nhất quán. Một robot lễ tân hướng dẫn khách tại sảnh doanh nghiệp cũng cần được nạp nội dung đã duyệt, cập nhật thường xuyên và có người phụ trách kiểm soát kịch bản trả lời. Khi nội dung được quản lý tốt, robot mới thực sự trở thành điểm cộng cho trải nghiệm khách hàng.
Nếu bạn đang cân nhắc đưa robot vào sự kiện hay điểm chạm với khách hàng, hãy bắt đầu bằng việc xác định rõ phần việc của robot. Phần việc nào vẫn cần nhân viên đảm nhận cũng nên được ghi rõ, giống cách Tân Hoa xã đã làm. Các mô hình robot tương tác tại sự kiện thường phát huy tốt nhất khi được giao kịch bản rõ ràng, thay vì kỳ vọng chúng tự xử lý mọi tình huống.
