Tự động hóa ngành cơ khí – điện không còn là câu chuyện của riêng các tập đoàn lớn. Ngay cả những doanh nghiệp nhỏ và vừa ở TPHCM cũng đã lên kế hoạch đầu tư dây chuyền tự động, điện mặt trời mái nhà hay công nghệ sơn tiết kiệm vật tư để giữ chỗ trong chuỗi cung ứng. Tuy vậy, khi chi phí vốn còn cao và thủ tục vay ưu đãi phức tạp, nhiều kế hoạch vẫn phải chờ, trong khi chỉ một phần rất nhỏ hội viên của ngành tiếp cận được nguồn vốn kích cầu của thành phố.
Tự động hóa ngành cơ khí để giữ sức cạnh tranh
Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 10/11/2026, Công ty CP Sản xuất thiết bị điện công nghiệp Cát Vạn Lợi đã lên kế hoạch đẩy mạnh tự động hóa dây chuyền sản xuất trong năm 2027. Ở giai đoạn đầu, doanh nghiệp dự kiến chi khoảng 300.000 USD để mua sắm máy móc, thiết bị, qua đó giảm khoảng 25% nhân sự. Con số này cho thấy bài toán tự động hóa đã được tính bằng hiệu quả vận hành cụ thể, chứ không chỉ dừng ở khẩu hiệu đổi mới.
Ông Lê Mai Hữu Lâm, Tổng Giám đốc công ty, cho biết doanh nghiệp đã tính đến chuyện tự động hóa và số hóa sản xuất từ nhiều năm trước, nhưng chi phí vốn cao khiến ban lãnh đạo phải cân nhắc từng bước. Dù vậy, khi sản phẩm của công ty đã có mặt ở nhiều công trình trong khu vực và trên thế giới, việc đổi mới công nghệ được ông xem là yêu cầu cấp thiết. Đứng yên lúc này đồng nghĩa với tụt lại.
Xanh hóa đi cùng tự động hóa trên dây chuyền
Song song với tự động hóa, không ít doanh nghiệp cơ khí đã chọn chuyển đổi xanh từ khá sớm để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của khách hàng quốc tế. Năm 2020, Công ty CP Thương mại cơ khí Tân Thanh quyết định đầu tư gần 7 tỷ đồng cho hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 425 kWp, giúp doanh nghiệp chủ động được nguồn điện sạch. Theo tính toán của công ty, hệ thống này giảm hơn 400 tấn CO2 mỗi năm, đồng thời tạo thêm lợi thế khi sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu, nơi người mua ngày càng quan tâm đến dấu chân carbon của nhà cung cấp.
Không dừng ở nguồn điện, Tân Thanh còn đầu tư dây chuyền phun bi tự động và sơn tĩnh điện dạng bột, một ví dụ cho thấy tự động hóa và xanh hóa thường đi chung trên cùng một khâu sản xuất. So với phương pháp sơn truyền thống, công nghệ mới rút ngắn hơn 50% thời gian sơn, trong khi lượng bột sơn bám vào sản phẩm đạt khoảng 98-99% và phần dư còn lại được thu hồi để tái sử dụng. Bà Kiều Ngọc Phương, Phó Tổng Giám đốc công ty, nhìn nhận chuyển đổi xanh là khoản đầu tư dài hạn, nên hiệu quả cần được đánh giá xuyên suốt quá trình hoạt động chứ không thể đo trong một vài quý.
Rào cản lớn nhất vẫn nằm ở nguồn vốn
Câu chuyện của Cát Vạn Lợi hay Tân Thanh chưa phản ánh hết bức tranh chung, bởi theo ông Trần Hoài Nam, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Cơ khí – Điện TPHCM, hơn 80% hội viên của hội là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phần lớn trong số này vẫn đang loay hoay tìm nguồn lực để chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, trong khi nhu cầu thay máy móc, nâng cấp dây chuyền không thể chờ đợi lâu nếu muốn giữ đơn hàng.
Một trong những kênh hỗ trợ đáng chú ý là chương trình kích cầu đầu tư theo Nghị quyết 09/2023/NQ-HĐND và Nghị quyết 523/NQ-HĐND của HĐND TPHCM. Theo ông Nguyễn Quang Thanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TPHCM, dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên có thể được hỗ trợ 50-100% lãi suất vay, tối đa 200 tỷ đồng mỗi dự án trong thời gian tối đa 7 năm. Riêng các dự án cơ khí tự động hóa, điện tử – công nghệ thông tin và công nghiệp hỗ trợ đủ điều kiện có thể được hỗ trợ toàn bộ lãi suất. Trên giấy, đây là một cú hích rất lớn.
Chưa đến 5% hội viên tiếp cận được vốn kích cầu
Công ty TNHH Cơ khí thương mại Nhật Long là một trong số ít đơn vị đã hưởng chính sách này, khi cuối năm 2025 được vay gần 14 tỷ đồng với mức ưu đãi 100% lãi suất để chuyển đổi máy móc, công nghệ. Tuy nhiên, trong hơn 350 hội viên của Hội Doanh nghiệp Cơ khí – Điện TPHCM, ước tính chưa đến 5% tiếp cận được nguồn vốn kích cầu. Nguyên nhân được các doanh nghiệp nhắc đến nhiều nhất là thủ tục vay khá phức tạp so với năng lực làm hồ sơ của một công ty nhỏ, vốn thường không có bộ phận tài chính chuyên trách.
Doanh nghiệp tự tìm lối đi cho bài toán vốn
Không thể chờ mãi, một số doanh nghiệp đã chủ động tìm đến các ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam để có lãi suất tốt hơn. Cát Vạn Lợi đang làm việc với Standard Chartered Việt Nam để vay ngắn hạn với lãi suất khoảng 7-8% mỗi năm. Điều kiện đi kèm là hồ sơ minh bạch và tình hình tài chính lành mạnh, điều mà không phải doanh nghiệp nào trong ngành cũng đáp ứng ngay được. Tân Thanh thì tính đến các nguồn vốn từ tổ chức tài chính quốc tế như Quỹ DEG thuộc Ngân hàng Tái thiết Đức hay Quỹ Khí hậu xanh.
Với doanh nghiệp muốn lắp điện mặt trời nhưng chưa sẵn vốn, mô hình hợp tác đầu tư cũng là một lựa chọn, khi đơn vị năng lượng bỏ vốn lắp hệ thống rồi bán điện lại cho nhà máy với giá cạnh tranh. Ở tầm chính sách, ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM, cho biết giai đoạn 2026-2030 thành phố xác định chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là những động lực quan trọng để đổi mới mô hình tăng trưởng. Mục tiêu đặt ra là kinh tế số đóng góp 30-40% GRDP và kinh tế xanh đạt tối thiểu 10% GRDP vào năm 2030.
Góc nhìn từ Roboworld
Điều chúng tôi thấy rõ qua câu chuyện này là ngân sách tự động hóa của doanh nghiệp nhỏ và vừa luôn có hạn, nên thứ tự đầu tư quan trọng không kém số tiền bỏ ra. Thay vì mua sắm dàn trải, bạn có thể bắt đầu từ việc rà lại quy trình. Hãy tìm những khâu lặp lại tốn nhiều nhân công nhất, chẳng hạn vận chuyển phôi và linh kiện giữa các công đoạn, đúng như tinh thần tối ưu quy trình trước, tự động hóa sau mà nhiều nhà máy đã áp dụng thành công.
Với nhà xưởng cơ khí, nơi sàn thường bám dầu mỡ, mạt kim loại và có nhiều vùng làm việc nặng nhọc, các giải pháp vận chuyển và vệ sinh ở vùng nguy hiểm thường mang lại hiệu quả nhìn thấy được sớm nhất. Một robot vận chuyển tải 300 kg chạy tuyến cố định giữa kho và chuyền có thể giải phóng công nhân khỏi việc đẩy xe, trong khi bạn vẫn giữ được ngân sách cho máy móc chính. Bạn cũng có thể tham khảo thêm các dòng robot vận chuyển trong nhà xưởng để hình dung chi phí và mặt bằng cần chuẩn bị, rồi kết hợp với các gói vay ưu đãi của thành phố khi hồ sơ đã sẵn sàng.
