Ngày 6/11/2026, sáu cơ quan cấp bộ của Trung Quốc cùng công bố bộ biện pháp thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm cho người cao tuổi. Trong văn bản này, robot chăm sóc người cao tuổi, AI hiện thân và thiết bị phục hồi chức năng được đặt vào vị trí trung tâm. Phía sau là một thị trường được dự báo vượt 10 tỷ nhân dân tệ ngay trong năm nay, nhưng cũng là những rào cản về chi phí mà chính cơ quan quản lý đã thừa nhận.
Robot chăm sóc người cao tuổi được đưa vào chính sách tiêu dùng
Văn bản do Bộ Dân chính, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin cùng một số cơ quan khác phối hợp ban hành. Trọng tâm của đợt chính sách lần này là mở rộng thị trường, tăng nguồn cung, đổi mới dịch vụ và giúp người cao tuổi tiếp cận sản phẩm phù hợp hơn. Điểm đáng chú ý là công nghệ không còn được nhắc chung chung, bởi văn bản gọi tên cụ thể AI hiện thân, mô hình ngôn ngữ lớn, giao diện não – máy tính và bộ khung xương trợ lực. Đây đều là những hướng ứng dụng được yêu cầu đẩy nhanh.
Việc nghiên cứu và nâng cấp thiết bị thông minh sẽ tập trung vào ba nhóm nhu cầu, gồm hỗ trợ người mất khả năng tự chăm sóc, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Nói cách khác, Trung Quốc đang nhìn robot như một mắt xích trong chuỗi dịch vụ chăm sóc, chứ không chỉ là món đồ công nghệ để trưng bày. Đó là khác biệt lớn so với giai đoạn các sản phẩm này chủ yếu xuất hiện ở hội chợ.
Robot sẽ đảm nhận những việc gì trong chăm sóc
Văn bản khuyến khích đưa robot vào hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày, vệ sinh cá nhân và tập luyện phục hồi chức năng. Thiết bị thông minh còn được giao vai trò theo dõi sức khỏe, bảo đảm an toàn và hỗ trợ xử lý tình huống khẩn cấp. Với dịch vụ chăm sóc tại nhà, các cơ quan yêu cầu kết hợp cải tạo không gian sống với cung cấp sản phẩm quản lý sức khỏe, bởi một thiết bị dù thông minh đến đâu cũng khó phát huy nếu căn nhà không được bố trí phù hợp. Có thể tóm lại nhóm việc mà chính sách hướng tới như sau:
- Sinh hoạt hằng ngày: hỗ trợ di chuyển, nhắc lịch và đồng hành với người sống một mình
- Vệ sinh cá nhân: giảm bớt các thao tác nặng nhọc cho người chăm sóc
- Phục hồi chức năng: khung xương trợ lực và thiết bị tập luyện điều chỉnh theo người dùng
- An toàn và khẩn cấp: theo dõi sức khỏe, phát hiện té ngã và cảnh báo sớm
Bên cạnh đó, các nền tảng thương mại điện tử được khuyến khích mở chuyên mục riêng cho người cao tuổi. Những chuyên mục này sẽ tập trung giới thiệu và phân phối sản phẩm có chất lượng, nhằm rút ngắn quãng đường từ phòng thí nghiệm đến tay người dùng. Với một nhóm khách hàng vốn ngại mua sắm trực tuyến, cách làm này cũng là phép thử về khả năng thiết kế dịch vụ thân thiện hơn.
Từ cảm biến cửa đến robot đọc cảm xúc ở Hợp Phì
Những gì đang diễn ra tại thành phố Hợp Phì, tỉnh An Huy, cho thấy chính sách không xuất phát từ khoảng trống. Theo Tân Hoa xã, quận Lư Dương đã lắp cảm biến cửa và đầu báo khói cho hơn 600 người cao tuổi sống một mình, phần lớn từ 80 tuổi trở lên. Khi không có hoạt động mở cửa quá 24 giờ hoặc đầu báo khói kích hoạt, nhân viên khu phố nhận cảnh báo ngay trên điện thoại. Mỗi ngày có khoảng một chục cảnh báo được xử lý theo cơ chế ba tầng gồm gia đình, nhân viên cộng đồng và cán bộ khu phố.
Giải thích về cách hệ thống vận hành, ông Zhao Fei, phụ trách văn phòng ủy ban người cao tuổi quận Lư Dương, nhấn mạnh:
“Sự kết hợp giữa cảnh báo sớm thông minh và can thiệp của con người tạo nên một tấm lưới an toàn cho người cao tuổi sống một mình tại nhà.”
Tại trung tâm dịch vụ cộng đồng Shulu trong khu công nghệ cao Hợp Phì, một robot gắn camera và chạy mô hình AI lớn đang được đưa vào sử dụng. Robot phân tích nét mặt, chuyển động mắt và những cử chỉ nhỏ của người cao tuổi, rồi kết hợp với tín hiệu sinh lý để lập báo cáo về trạng thái tinh thần. Đây là kiểu sàng lọc không xâm lấn, phù hợp với nhóm người thường ngại nói ra cảm giác cô đơn hay lo âu của mình.
Thị trường hơn 10 tỷ nhân dân tệ và động lực từ dân số già
Theo số liệu chính thức được Tân Hoa xã dẫn lại, đến cuối năm 2025 Trung Quốc có hơn 323 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tương đương khoảng 23% dân số. Báo cáo của Trung tâm Kiểm thử Phần mềm Trung Quốc dự báo thị trường robot dịch vụ chăm sóc người cao tuổi sẽ vượt 10 tỷ nhân dân tệ, khoảng 1,5 tỷ USD, trong năm 2026. Quy mô nhu cầu lớn như vậy khiến nhiều doanh nghiệp công nghệ chuyển hướng sang phân khúc này. Ở Bắc Kinh đã có robot massage và robot bầu bạn, nhiều viện dưỡng lão tại Thượng Hải dùng đệm thông minh theo dõi sức khỏe, còn Thâm Quyến đưa thiết bị thực tế ảo vào phục hồi chức năng.
Một ví dụ cụ thể là khung xương trợ lực chi dưới thế hệ thứ tư của Anhui Sanlian Robot Technology, dùng AI để tăng lực hỗ trợ khi người dùng nhấc chân và giảm lực khi họ dừng lại. Sản phẩm ban đầu phục vụ phục hồi sau phẫu thuật, nhưng hiện được dùng chủ yếu trong cơ sở dưỡng lão. Tại đây, nhu cầu đang dịch chuyển sang giúp người cao tuổi duy trì khả năng đi lại hằng ngày. Ông Wu Xianchun, giám đốc marketing của công ty, cho rằng thuật toán tốt hơn và sản xuất hàng loạt đang kéo giá linh kiện như pin, động cơ xuống, đồng thời chia sẻ:
“Những sản phẩm công nghệ chăm sóc người cao tuổi chất lượng cao với giá hợp lý sẽ phục vụ người cao tuổi tốt hơn.”
Những rào cản chính sách thừa nhận
Dù được thúc đẩy suốt nhiều năm, lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi thông minh tại Trung Quốc vẫn vấp phải ba vấn đề lớn. Đó là chi phí cao, sản phẩm chưa sát nhu cầu và thiết kế chưa thuận tiện cho người dùng lớn tuổi. Để xử lý điểm nghẽn này, từ tháng 6/2025 Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin cùng Bộ Dân chính đã triển khai chương trình thí điểm tại gia đình, cộng đồng và cơ sở dưỡng lão. Chương trình kết nối trực tiếp đơn vị nghiên cứu với đơn vị sử dụng và dự kiến kéo dài đến năm 2027.
Cách làm này phản ánh một bài học quen thuộc của mọi dự án tự động hóa. Thiết bị chỉ thực sự có giá trị khi được thử trong đúng môi trường sử dụng và được người vận hành góp ý để chỉnh sửa. Ngay ở Hợp Phì, công nghệ cũng không thay con người mà khuếch đại năng lực của một đội ngũ mỏng. Trung tâm cộng đồng Xinyuan chỉ có khoảng một chục nhân viên cho khu dân cư 26.000 người, trong đó 30% từ 60 tuổi trở lên.
Góc nhìn từ Roboworld
Câu chuyện của Trung Quốc đáng để doanh nghiệp Việt Nam quan sát kỹ, vì bài toán thiếu nhân lực trong dịch vụ chăm sóc, bệnh viện và cơ sở lưu trú cũng đang dần lộ rõ ở nước ta. Điều chúng tôi thấy rõ nhất là robot chỉ phát huy khi được giao đúng phần việc lặp lại. Việc vận chuyển suất ăn, thuốc men giữa các tầng có thể giao cho một robot giao nhận trong tòa nhà, để nhân viên có thêm thời gian cho những việc cần sự quan tâm của con người.
Bài học thứ hai nằm ở cách Trung Quốc chọn thí điểm có kiểm chứng thay vì mua sắm đại trà. Bạn có thể áp dụng tinh thần đó cho bất kỳ dự án nào, từ cơ sở dưỡng lão đến bệnh viện tư hay khách sạn. Khi tìm hiểu các dòng robot phục vụ trong nhà, hãy bắt đầu từ một khu vực nhỏ, đo thời gian tiết kiệm được và lắng nghe phản hồi của người dùng cao tuổi trước khi nhân rộng.
