Thị trường robot công nghiệp Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, nhưng phần lớn thiết bị vẫn đến từ các hãng nước ngoài. Câu hỏi đặt ra lúc này không còn là có dùng robot hay không, mà là doanh nghiệp và người lao động Việt Nam sẽ đứng ở đâu trong chuỗi giá trị đó. Từ không gian trình diễn robot tại TP Hồ Chí Minh cuối tháng 10/2026, bài toán nội địa hóa sản xuất robot đang được nhìn nhận thực tế hơn. Điểm xuất phát là đào tạo nhân lực, vận hành và bảo trì, rồi mới tiến dần tới thiết kế và tích hợp.
Thị trường robot tăng tốc, nhưng thiết bị vẫn chủ yếu nhập khẩu
Theo một báo cáo quốc tế, quy mô thị trường robot công nghiệp Việt Nam đạt xấp xỉ 112 triệu USD trong năm 2025 và được dự báo tăng trưởng gần 13% mỗi năm trong 5 năm tới. Con số này cho thấy tự động hóa và trí tuệ nhân tạo không còn là câu chuyện của phòng thí nghiệm. Chúng đang đi sát vào dây chuyền sản xuất, bệnh viện, cửa hàng và cả đời sống hằng ngày. Tuy vậy, nếu chỉ dừng ở vai trò nơi tiêu thụ sản phẩm nhập khẩu, Việt Nam sẽ bỏ lỡ phần giá trị nằm ở thiết kế, phần mềm và dịch vụ đi kèm. Đó là lý do câu chuyện nội địa hóa sản xuất robot cần được đặt ra ngay từ lúc này.
Những số liệu được trình bày tại sự kiện còn chi tiết hơn. Thị trường robot Việt Nam được dự báo tăng trưởng kép 12,88% mỗi năm trong giai đoạn 2026 – 2031, thuộc nhóm nhanh nhất Đông Nam Á. Trong khi đó, số robot lắp đặt mới năm 2025 ước khoảng 3.200 đơn vị, tăng 27%. Mật độ hiện chỉ ở mức 23 – 58 robot trên 10.000 lao động, nghĩa là dư địa còn rất lớn. Riêng mảng nhà máy thông minh được kỳ vọng tăng từ khoảng 926 triệu USD năm 2025 lên 2,14 tỷ USD vào năm 2034.
Không gian trình diễn robot giữa trung tâm TP Hồ Chí Minh
Bức tranh đó hiện ra khá rõ tại GRECO 2026, tức Không gian giới thiệu sản phẩm, dịch vụ tăng trưởng xanh TP Hồ Chí Minh lần thứ 4. Sự kiện diễn ra từ ngày 26 đến 29/10 trên phố đi bộ Nguyễn Huệ, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026. Với tổng diện tích khoảng 11.000 m², sự kiện quy tụ gần 90 tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước, tương đương gần 300 gian hàng tiêu chuẩn. Ban tổ chức dự kiến đón khoảng 100.000 lượt khách trong bốn ngày.
Bên trong, khách tham quan được tiếp xúc với đủ loại robot, từ robot hình người biết nhảy, đánh võ, robot bốn chân múa lân cho tới robot phục vụ, robot vệ sinh sàn và cánh tay robot pha cà phê. Điều đáng chú ý là các sản phẩm này đều do hãng nước ngoài sản xuất. Trong tương lai gần, chúng sẽ được ứng dụng ngày càng nhiều tại các nhà hàng, tòa nhà và nhà máy ở Việt Nam. Chính khoảng trống ấy khiến cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất và vận hành trở thành việc phải tính từ bây giờ, thay vì chờ thị trường chín muồi.
Nội địa hóa sản xuất robot nên bắt đầu từ đâu
Nội địa hóa sản xuất robot không có nghĩa là tự làm ngay một chiếc robot hoàn chỉnh. Theo phân tích trong phóng sự, doanh nghiệp Việt Nam có thể tạo ra giá trị cho toàn bộ thị trường nếu làm chủ được ba việc: thiết kế cơ cấu máy, phát triển phần mềm điều khiển và tích hợp nhiều thiết bị vào một nền tảng chung. Phần mềm và tích hợp chính là nơi robot được “may đo” cho từng nhà xưởng, từng quy trình.
Quan điểm này cũng được giới học thuật chia sẻ. PGS.TS Nguyễn Thanh Phương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh (HUTECH), cho rằng rất khó chế tạo một thiết bị toàn năng giải quyết mọi vấn đề, trong khi nhu cầu của doanh nghiệp lại vô cùng đa dạng. Vì thế, hướng đi khả quan hơn là xây dựng nền tảng công nghệ và bộ quy chuẩn giao tiếp chung, cho phép ghép nối các thành phần khác nhau để tùy biến theo từng doanh nghiệp, thậm chí từng tác vụ.
Về yêu cầu nhân lực cho hướng tiếp cận đó, ông Phương nhấn mạnh:
“Để hiện thực hóa hướng tiếp cận này, thị trường cần nguồn nhân lực có khả năng hiểu bài toán thực tế, thiết kế giải pháp và tích hợp các hệ thống để robot có thể đáp ứng những nhu cầu đa dạng”
Hợp tác giữa doanh nghiệp, liên minh công nghiệp và trường đại học
Ngay tại GRECO 2026, chiều 26/10, Công ty Cổ phần Tập đoàn AICAP đã công bố hợp tác chiến lược với Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), Công ty AIBRAIN và HUTECH. Thỏa thuận giữa AICAP và AIBRAIN hướng tới phát triển nền tảng thương mại và vận hành robot bản địa hóa tại Việt Nam, còn AICAP và CDRA ký thỏa thuận mua sắm tập trung với nhu cầu dự kiến khoảng 1.000 robot. Đây là con số đáng kể với một thị trường robot còn non trẻ.
Mỗi bên giữ một vai trò riêng trong chuỗi này. CDRA điều phối các đơn vị thành viên cùng nguồn lực về robot hoàn chỉnh, công nghệ cốt lõi và linh kiện. AIBRAIN đóng góp nền tảng vận hành tích hợp để chọn sản phẩm và kết nối nhu cầu, trong khi AICAP phụ trách tình huống ứng dụng, kênh kinh doanh và đối tác triển khai tại Việt Nam. Giai đoạn đầu tập trung vào robot vệ sinh sàn cho khách sạn, trung tâm thương mại, tòa nhà văn phòng và khu công nghiệp, bên cạnh đào tạo tại trường đại học và các hoạt động trình diễn.
Đào tạo nhân lực đi trước một bước
Thỏa thuận thứ hai giữa AICAP, CDRA và HUTECH nhắm vào khâu nghiên cứu, đào tạo và thử nghiệm ứng dụng. Phạm vi trải rộng từ robot công nghiệp, robot cộng tác, robot hình người đến robot dịch vụ, linh kiện cốt lõi và phần mềm. Mục tiêu là giúp kỹ sư Việt Nam tiếp cận công nghệ sớm hơn, rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức trên giảng đường và yêu cầu thực tế của nhà máy, vốn là nền móng cho mọi kế hoạch nội địa hóa sản xuất robot về sau.
Trao đổi bên lề sự kiện, ông Tang Zhisu, Phó Tổng Thư ký Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc, cho biết:
“Chúng tôi cũng kết hợp với các trường Đại học Việt Nam, kết hợp xây dựng những chương trình giảng dạy về lắp ráp, duy trì, sau hậu mãi, tiến hành giảng dạy có hệ thống, tạo tiền đề xây dựng hệ thống nhân tài phục vụ cho sản nghiệp robot trong tương lai”
Nhân lực vận hành là mắt xích quyết định
Nhìn kỹ, cả phóng sự lẫn các thỏa thuận tại sự kiện đều quy về một điểm chung: robot chỉ tạo ra giá trị khi có người hiểu nó, vận hành nó và sửa nó kịp thời. Việc chuẩn bị nhân lực và tham gia tiếp nhận vận hành ngay từ bây giờ vì thế là cách để Việt Nam bước vào chuỗi sản xuất. Song song, nó mở ra những vị trí việc làm mới như kỹ thuật viên lắp đặt, kỹ sư tích hợp hay chuyên viên bảo trì robot.
Ông Đỗ Thanh Sơn, Chủ tịch AICAP, đánh giá cao năng lực của đội ngũ kỹ sư trong nước:
“Năng lực phát triển phần mềm và thuật toán điều khiển của đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã đạt đến trình độ tương đương với các giải pháp thương mại trong khu vực”
Nếu nhận định đó đúng, lợi thế của Việt Nam nằm ở phần “mềm” của robot, gồm phần mềm điều khiển, tích hợp hệ thống và dịch vụ sau bán hàng. Đây là những khâu không đòi hỏi đầu tư nhà máy lớn, nhưng lại quyết định robot có chạy ổn định tại mặt bằng thực tế hay không. Với nhiều doanh nghiệp trong nước, nội địa hóa sản xuất robot vì thế có thể khởi động từ chính những khâu này, rồi mới tính tới chuyện làm chủ cơ cấu máy và linh kiện khi đã tích lũy đủ kinh nghiệm.
Góc nhìn từ Roboworld
Từ kinh nghiệm triển khai robot tại nhà máy, kho bãi và chuỗi nhà hàng, Roboworld nhận thấy điều phóng sự nhắc tới là hoàn toàn thực tế. Thiết bị tốt mới chỉ là một nửa câu chuyện. Một dự án robot thành công hay thất bại phụ thuộc rất nhiều vào khâu lắp đặt, lập bản đồ, đào tạo người vận hành và xử lý sự cố, chứ không chỉ ở chất lượng thiết bị. Vì vậy, khi cân nhắc đưa robot vào doanh nghiệp, bạn nên hỏi kỹ về đội kỹ thuật tại chỗ, thời gian phản hồi khi máy gặp lỗi và nguồn linh kiện thay thế. Đó chính là những mắt xích đầu tiên của nội địa hóa sản xuất robot mà doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp, chẳng hạn qua các gói dịch vụ kỹ thuật và bảo trì robot trong nước.
Bên cạnh đó, việc các thỏa thuận tại GRECO 2026 chọn robot vệ sinh sàn làm điểm khởi đầu là tín hiệu đáng chú ý. Đây là nhóm có nhu cầu rõ ràng tại khách sạn, trung tâm thương mại và khu công nghiệp, nơi việc làm sạch diễn ra mỗi ngày trên những mặt sàn rất lớn. Nếu bạn muốn hình dung cụ thể hơn một chiếc robot vệ sinh công nghiệp vận hành ra sao trên mặt bằng thật, đó là bước tìm hiểu hữu ích trước khi tính tới bài toán đầu tư dài hạn cho chính doanh nghiệp mình.
