Cao khoảng 4 m, nặng 1,2 tấn và nâng được 500 kg khi hai tay phối hợp, robot hình người khổng lồ Neo1 của công ty Bắc Kinh NeodraDynamics dễ dàng trở thành tâm điểm tại mỗi triển lãm nó xuất hiện. Thế nhưng phía sau màn ra mắt ấn tượng là một thực tế kém hào nhoáng hơn nhiều, vì cỗ máy này vẫn phải điều khiển từ xa, cấp điện qua cáp và chưa đi được bằng hai chân. Chính khoảng cách đó mới là điều đáng đọc với những ai đang theo dõi robot công nghiệp.
Robot hình người khổng lồ Neo1 là cỗ máy như thế nào
Neo1 sở hữu 41 khớp chuyển động có thể điều khiển độc lập, và nó lần đầu lộ diện tại Hội nghị Robot Thế giới ở Bắc Kinh. Sau đó, robot được giới thiệu cùng JD Industrial, bộ phận cung cấp vật tư công nghiệp của JD.com, tại Triển lãm Công nghiệp quốc tế Trung Quốc (CIIF) diễn ra ở Thượng Hải từ ngày 12 đến 16/10. Việc đi cùng một đơn vị chuyên cung ứng vật tư cho thấy nhà sản xuất muốn nói chuyện với khách hàng công nghiệp, chứ không chỉ dừng ở chuyện gây chú ý.
Theo công bố của NeodraDynamics, nhóm công việc mà Neo1 nhắm tới gồm lắp ráp thiết bị công nghiệp nặng, khai thác mỏ, cứu hộ và bảo trì cơ sở hạt nhân. Đây đều là những nơi cần lực lớn và nhiều rủi ro cho người lao động. Hãng cũng đang giới thiệu sản phẩm cho các cảng biển, với kịch bản nâng hàng nặng và mở cửa container, đồng thời để mắt tới giàn khoan ngoài khơi và công trình tháp truyền tải điện.
Hệ truyền động thủy lực kết hợp điện làm nên sức mạnh
Điểm kỹ thuật đáng chú ý nhất nằm ở cách Neo1 tạo ra lực. Trong 41 khớp, có tới 39 khớp dùng bộ truyền động thủy lực cỡ nhỏ, còn hai khớp còn lại dùng động cơ điện để xoay phần cẳng tay. Cơ chế này tương tự cánh tay máy xúc, tức dùng dầu chịu áp suất để đẩy piston, nhưng đã được thu nhỏ để lắp vừa vào cấu trúc cơ thể robot.
Theo nhà sản xuất, mỗi bộ truyền động chỉ nặng khoảng 1 kg nhưng tạo ra lực đẩy liên tục ở mức hàng tấn, và đây là lực duy trì được trong quá trình vận hành chứ không chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc ngắn. Điều này lý giải vì sao các hãng nhắm tới việc nặng thường quay lại với thủy lực, dù động cơ điện gọn và sạch hơn. Một thông số 500 kg trên giấy sẽ chỉ có ý nghĩa nếu robot giữ được tải đó đủ lâu để hoàn thành công việc.
Những giới hạn khiến Neo1 chưa thể đi làm
Theo đại diện NeodraDynamics chia sẻ với tạp chí New Atlas, phiên bản hiện tại vẫn còn nhiều việc phải làm trước khi có thể hoạt động độc lập tại cơ sở công nghiệp. Nhìn vào các hạn chế dưới đây, có thể thấy Neo1 lúc này gần với một mẫu trình diễn công nghệ hơn là một thiết bị sản xuất:
- Điều khiển: robot được điều khiển từ xa qua một máy tính chạy chương trình thiết lập sẵn
- Nguồn điện: cấp trực tiếp bằng dây cáp, pin chỉ được tính đến khi robot có thể tự di chuyển
- Trí tuệ nhân tạo: hệ thống đóng vai trò bộ não điều khiển vẫn đang trong quá trình huấn luyện
- Di chuyển: khả năng đi bằng hai chân chưa hoàn thiện và cũng không phải ưu tiên của hãng
Chi tiết thú vị nhất là công ty thực ra không định đưa nguyên robot hình người này vào nhà máy hay công trường. Phương án đang được tính đến là tách cụm cánh tay chịu tải lớn rồi tích hợp lên một bệ di chuyển có bánh xe. Nói cách khác, chính nhà sản xuất cũng đặt khả năng hoàn thành công việc lên trước hình thức giống người, vì bánh xe đáp ứng được nhu cầu di chuyển mà không cần giải bài toán giữ thăng bằng phức tạp của robot hai chân.
Cuộc đua robot hình người của Trung Quốc rộng hơn một cỗ máy
Neo1 không phải dự án robot cỡ lớn duy nhất ở Trung Quốc. Hồi tháng 5, nhà sáng lập Unitree Robotics từng ngồi vào khoang ngực của GD01, mẫu robot cơ giới có người lái cao 2,98 m, nặng khoảng 500 kg với giá khởi điểm 650.000 USD. So với GD01, Neo1 lớn hơn đáng kể và được định hướng thẳng vào ứng dụng công nghiệp, thay vì tập trung vào trải nghiệm điều khiển từ bên trong.
Những dự án như vậy nằm trong một bức tranh rộng hơn. Theo công ty nghiên cứu Omdia, doanh nghiệp Trung Quốc chiếm gần 90% doanh số robot hình người toàn cầu năm 2025, trong đó AgiBot đạt 5.168 chiếc và Unitree khoảng 4.200 chiếc, dù Unitree tự công bố đã bàn giao hơn 5.500 robot cho khách hàng cuối. Cùng kỳ, Tesla chỉ đạt khoảng 150 robot Optimus theo số liệu của Omdia, một chênh lệch cho thấy Trung Quốc đang đi trước về quy mô thương mại.
Song quy mô bán ra chưa đồng nghĩa với giá trị trong sản xuất. Câu chuyện hai robot hình người của Xiaomi làm trọn ca 8 tiếng tại nhà máy xe điện hay thử nghiệm 15 robot hình người tại nhà máy linh kiện ô tô đều dẫn về cùng một thước đo. Đó là năng suất và độ bền trong ca làm việc, không phải chiều cao hay sức nâng trong gian trưng bày.
Góc nhìn từ Roboworld
Với doanh nghiệp đang vận hành nhà máy và kho bãi tại Việt Nam, bài học đáng giữ lại từ Neo1 có lẽ nằm ở quyết định chuyển sang bệ bánh xe của chính nhà sản xuất. Khi đi vào vận hành, người ta thường chọn hình dạng phù hợp với công việc thay vì hình dạng gây ấn tượng. Tư duy đó cũng đúng với nhiều tuyến nội bộ hiện nay, nơi một robot vận chuyển tải nặng chạy bánh xe đã giải quyết được bài toán di chuyển hàng nặng mà không cần đến đôi chân hay cánh tay.
Vì vậy, khi đọc tin về các cỗ máy mới, bạn nên phân biệt thứ đang được trình diễn với thứ đã chạy ổn định trong ca sản xuất, đồng thời hỏi rõ robot đã hoạt động độc lập hay chưa và tốn bao nhiêu công giám sát. Bài phân tích về lý do nên ưu tiên công nghiệp và logistics trước robot hình người cũng đi theo hướng tương tự. Với những việc ở môi trường nguy hiểm, robot hạng nặng vẫn là hướng đi đáng theo dõi, còn với việc hằng ngày trong xưởng, một robot chở hàng trong nhà xưởng đã được kiểm chứng thường là điểm bắt đầu thực tế hơn.
