Robot y tế tại TP.HCM không còn là thiết bị trưng bày cho đẹp. Chúng đang gánh những phần việc rất cụ thể, từ hỗ trợ bác sĩ trong các ca mổ ung thư phức tạp, khử khuẩn phòng ghép tạng cho tới hướng dẫn người bệnh ở sảnh tiếp đón. Câu chuyện tại Bệnh viện Bình Dân, Chợ Rẫy và Nhân dân Gia Định cho thấy giá trị của robot nằm ở quy trình và con người vận hành, chứ không ở số lượng máy móc.
Robot y tế tại TP.HCM trong những ca mổ khó
Trong phòng mổ, robot hỗ trợ bác sĩ thực hiện các thao tác đòi hỏi độ chính xác rất cao, đặc biệt ở những ca bệnh phải phối hợp nhiều chuyên khoa cùng lúc. Tại Bệnh viện Bình Dân, một bệnh nhân phát hiện khối u thận phải kích thước 68 x 86 x 138 mm qua lần khám sức khỏe định kỳ, kèm huyết khối lan vào tĩnh mạch thận và tĩnh mạch chủ dưới. Ca phẫu thuật bằng robot kéo dài 8 giờ với sự tham gia của các ê-kíp tiết niệu, gan mật, tim mạch – mạch máu và gây mê hồi sức, trong đó phần huyết khối trong tĩnh mạch chủ dưới dài khoảng 76 mm.
Theo TS-BS Phạm Phú Phát, Trưởng khoa Niệu A của bệnh viện, lượng máu mất trong ca mổ ước tính khoảng 600 ml, người bệnh không phải truyền máu và ê-kíp còn bảo tồn được một đoạn tĩnh mạch chủ dưới. Sau 10 ngày, bệnh nhân xuất viện và tiếp tục được theo dõi định kỳ, một kết quả rất đáng chú ý nếu xét tới mức độ phức tạp của khối u và mạch máu liên quan.
Một trường hợp khác là bệnh nhân 89 tuổi mắc ung thư đại tràng phải, thể trạng suy kiệt chỉ còn 34 kg, kèm thiếu máu, xuất huyết tiêu hóa và rối loạn nhịp tim. Sau giai đoạn chuẩn bị kỹ về dinh dưỡng, tim mạch và gây mê hồi sức, ca mổ robot kéo dài khoảng 120 phút đã cắt đoạn đại tràng, nạo hạch và nối ruột trong cùng một lần, giúp người bệnh tránh phải làm hậu môn nhân tạo.
Công nghệ chỉ hiệu quả khi đúng chỉ định
Bệnh nhân ăn lại vào ngày thứ ba và xuất viện sau 10 ngày, dù vậy các bác sĩ vẫn nhấn mạnh công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được dùng đúng chỉ định và có sự phối hợp của cả ê-kíp.
10 năm phẫu thuật robot và bài toán đào tạo nhân lực
Bệnh viện Bình Dân bắt đầu phẫu thuật robot ở người lớn từ năm 2016, và theo PGS-TS-BS Trần Vĩnh Hưng, Giám đốc bệnh viện, đến tháng 8/2026 đơn vị đã thực hiện 4.278 ca. Song song với số ca tăng dần, bệnh viện xây dựng được 26 kíp phẫu thuật và làm chủ thường quy 15 danh mục kỹ thuật phức tạp. Trong đó, khoảng 95% số ca thuộc các bệnh lý ung thư ở lĩnh vực ngoại lồng ngực, ngoại tổng quát và tiết niệu.
Điều đáng nói là bệnh viện không dừng ở việc tích lũy kinh nghiệm điều trị mà còn đầu tư mạnh cho đào tạo. Đầu năm 2026, Sở Y tế TP.HCM cấp phép cho đơn vị triển khai chương trình đào tạo phẫu thuật robot cơ bản thời lượng 160 tiết, dành cho bác sĩ ngoại khoa có trình độ sau đại học và trên 3 năm kinh nghiệm mổ nội soi. Trong 5 năm tới, bệnh viện đặt mục tiêu trở thành trung tâm đào tạo phẫu thuật robot cho bác sĩ tại TP.HCM, các tỉnh thành và cả khu vực, tạo nền tảng chuyển giao chuyên môn cho các cơ sở khác.
Robot UV-C rút ngắn thời gian chuẩn bị phòng mổ
Bên ngoài phòng mổ, robot còn đảm nhận một khâu quan trọng không kém là kiểm soát nhiễm khuẩn. Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, hai robot khử khuẩn bằng tia cực tím UV-C đã được đưa vào phòng mổ, phòng ghép tạng và phòng pha chế thuốc. Thiết bị được lập trình bản đồ không gian, tự di chuyển theo lộ trình và tích hợp cảm biến để ngắt tia ngay khi phát hiện có người bước vào vùng hoạt động, nhờ vậy vừa an toàn cho nhân viên vừa không để lại tồn dư hóa chất.
TS-BS Phùng Mạnh Thắng, Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, cho biết số ca kỹ thuật cao như ghép gan, thận, tim và phổi tạo áp lực rất lớn lên quy trình chuẩn bị phòng mổ. Áp lực càng lớn khi người ghép tạng phải dùng thuốc ức chế miễn dịch nên đặc biệt nhạy cảm với nguy cơ nhiễm khuẩn. Trước đây, sau khi phun mù hóa chất khử khuẩn, phòng mổ phải chờ tối thiểu 2 giờ mới dùng lại được, trong khi robot UV-C chỉ cần khoảng 10-15 phút cho một chu kỳ. Với một bệnh viện tuyến cuối có lịch mổ dày đặc, khoảng thời gian tiết kiệm được này có ý nghĩa rất thực tế.
Robot hướng dẫn người bệnh và định hướng cho bệnh viện cửa ngõ
Nếu robot trong phòng mổ và khu kiểm soát nhiễm khuẩn hỗ trợ chuyên môn, thì robot hướng dẫn lại hướng tới trải nghiệm của người bệnh. Bệnh viện Nhân dân Gia Định từng thử nghiệm robot tại sảnh tầng trệt gần khu tiếp đón. Thiết bị có thể giao tiếp bằng giọng nói, trả lời một số câu hỏi, chỉ đường tới khu khám và cung cấp thông tin dịch vụ, đồng thời tự nhận diện vật cản để điều chỉnh hướng đi. Ở những sảnh đông người mỗi sáng, một trợ lý như vậy giúp giảm bớt các câu hỏi lặp đi lặp lại dồn về quầy hướng dẫn.
TP.HCM cũng định hướng mở rộng kỹ thuật cao tới các bệnh viện cửa ngõ, trong đó có kế hoạch đầu tư hệ thống phẫu thuật robot cho Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức và Hóc Môn. Các chuyên gia Bệnh viện Bình Dân sẵn sàng tham gia chuyển giao kỹ thuật và đào tạo đội ngũ. TS-BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, lưu ý không nên đánh đồng số lượng robot, phần mềm trí tuệ nhân tạo hay dữ liệu với mức độ hiện đại của một bệnh viện. Theo ông, công nghệ phải phục vụ con người và lấy người bệnh làm trung tâm. Đây cũng là tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Góc nhìn từ Roboworld
Theo Roboworld, điểm đáng học nhất từ các bệnh viện tại TP.HCM là cách họ chia robot theo từng lớp nhiệm vụ rõ ràng, thay vì kỳ vọng một thiết bị làm được mọi việc. Robot phẫu thuật thuộc lớp chuyên môn sâu, cần đào tạo bác sĩ bài bản trong nhiều năm. Ngược lại, các robot khử khuẩn, hướng dẫn, giao nhận hay robot vệ sinh tự động lại thuộc lớp vận hành, có thể triển khai nhanh hơn và giải phóng trực tiếp thời gian cho điều dưỡng, hộ lý.
Bạn có thể thấy chính lớp vận hành này mới là nơi nhiều bệnh viện tư nhân và phòng khám quy mô vừa dễ bắt đầu, vì chi phí và yêu cầu đào tạo thấp hơn nhiều so với phòng mổ robot. Những sảnh tiếp đón, hành lang dài hay khu chờ cần lau dọn liên tục là các điểm thường được thử trước, và các dòng robot lau sàn cho bệnh viện là một ví dụ để tham khảo khi tính bài toán đó. Dù chọn thiết bị nào, bài học từ Bình Dân và Chợ Rẫy vẫn nguyên giá trị: quy trình và con người phải đi trước, robot chỉ phát huy hết sức khi được đặt đúng chỗ.
