Thị trường robot công nghiệp Việt Nam đã đạt quy mô khoảng 112 triệu USD, tương đương gần 2.900 tỷ đồng, trong năm 2025. Điều đáng bàn lúc này không chỉ là con số, mà là robot sẽ đi vào ngành nào trước, doanh nghiệp vừa và nhỏ vướng ở đâu, và giá trị ở lại với ai.
Từ sân khấu sự kiện đến nhà máy: robot đang đổi vai
Nếu dự vài sự kiện lớn gần đây, bạn dễ thấy robot hình người hay robot chó xuất hiện như một điểm nhấn, từ đại hội cổ đông bất thường của Công ty CP Đầu tư Điện Máy Xanh cho tới các hội nghị, triển lãm thương mại. Báo giá của một đơn vị dịch vụ cho thấy thuê một robot hình người trong 8 giờ dao động 27-35 triệu đồng, còn một robot chó khoảng 8,5 triệu đồng cho cùng thời lượng. Có thể xem đây là một mảng kinh doanh mới đang hình thành.
Quy mô còn nhỏ nhưng tăng nhanh
Tuy nhiên, phần lớn câu chuyện lại nằm ở phía sau sân khấu, nơi robot được tính bằng năng suất chứ không phải bằng sự chú ý của khán giả. Báo cáo “Vietnam Industrial Robotics Market Size, Share & Forecast” giai đoạn 2026-2031 ước tính thị trường robot công nghiệp Việt Nam đạt xấp xỉ 112 triệu USD vào năm 2025, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm 12,88% trong giai đoạn 2026-2031. Đó là mức tăng đáng chú ý với một thị trường còn non trẻ, dù quy mô hiện tại vẫn rất nhỏ nếu đặt cạnh nước láng giềng phương Bắc.
Doanh thu năm 2025 của các doanh nghiệp robot quy mô lớn tại Trung Quốc đã vượt 300 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 42 tỷ USD. Khoảng cách ấy vừa cho thấy Việt Nam còn nhiều dư địa, vừa nhắc rằng con đường phía trước khó chỉ dựa vào việc mua thiết bị. Hầu hết bài toán có giá trị đều nằm ở khâu tích hợp vào quy trình thật.
Những ngành được kỳ vọng đón làn sóng robot trước
Chia sẻ kinh nghiệm từ Trung Quốc, ông Tang Zhisu, Phó Tổng Thư ký Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), cho rằng các lĩnh vực nên ưu tiên là gia công điện tử, sản xuất quần áo, giày dép. Bên cạnh đó là những hoạt động sản xuất tương đối đơn giản, có tính lặp lại cao. Lập luận này khá dễ hiểu, vì robot phát huy tốt nhất ở nơi quy trình đã chuẩn hóa, sản lượng đều và tiêu chí đánh giá đo được, trong khi những việc phải ứng biến liên tục vẫn là thế mạnh của con người.
- Gia công điện tử: quy trình tiêu chuẩn hóa, các tập đoàn như LG, Samsung có thể tiếp tục nâng cấp và thiết kế lại dây chuyền dựa trên robot
- May mặc, giày dép: nhiều công đoạn lặp lại, thâm dụng lao động, chịu sức ép chi phí nhân công ngày càng tăng
- Nông nghiệp: nhiều thao tác thủ công trong điều kiện khó khăn, thị trường rất lớn nếu robot đạt hiệu quả và chi phí phù hợp
Không chỉ là chuyện tiết kiệm nhân công
Theo ông Tang, cơ hội không chỉ đến từ nhu cầu tiết kiệm nhân công, mà còn từ việc các nhà sản xuất lớn chủ động tái thiết kế dây chuyền quanh công nghệ mới. Ông cũng nhìn nhận robot hình người, dù đã có ứng dụng sớm trong văn hóa, giải trí và biểu diễn, vẫn còn hạn chế so với con người về khả năng tương tác và thích ứng với tình huống phức tạp. Việc đưa chúng vào môi trường công nghiệp cụ thể còn nhiều vấn đề cần giải quyết, ngay cả tại Trung Quốc. Về khả năng hợp tác, ông đánh giá:
“Việt Nam và Trung Quốc vẫn có thể cùng nhau tìm kiếm cơ hội hợp tác trong quá trình phát triển thị trường”
Robot hình người vẫn cần thêm thời gian
Góc nhìn từ phía học thuật cũng khá thận trọng. PGS.TS Nguyễn Thanh Phương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), cho rằng còn sớm để nói về ứng dụng của robot hình người, song tin lĩnh vực robot sẽ tiếp tục đảm nhiệm nhiều công việc hơn trong môi trường thực tế. Ông lấy nông nghiệp làm ví dụ: những thao tác phải trực tiếp tiếp cận cây trồng, cắt tỉa trong điều kiện khó khăn vẫn phụ thuộc lao động thủ công. Nếu robot làm được với chi phí hợp lý thì thị trường ứng dụng sẽ rất lớn.
Doanh nghiệp vừa và nhỏ vướng nhiều thứ hơn chuyện vốn
Ở vai trò đơn vị phát triển sản phẩm, ông Vương Quan Trường, Phó Tổng giám đốc phụ trách công nghệ của AICAP, xem phổ cập robot là xu hướng tất yếu, nhưng ông quan tâm hơn tới cách bắt đầu. Theo ông, quá trình này nên xuất phát từ những công đoạn có nhu cầu rõ ràng, có tiêu chí đánh giá hiệu quả cụ thể và có khả năng mở rộng sau khi thử nghiệm thành công. Robot chỉ tạo giá trị kinh tế bền vững khi giải được bài toán vận hành thay vì trở thành một khoản đầu tư chạy theo xu hướng.
Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, ông Trường chỉ ra rằng rào cản không chỉ nằm ở nguồn vốn. Quy trình sản xuất thiếu chuẩn hóa, sản lượng biến động, thiếu nhân lực vận hành và hạn chế trong tích hợp dữ liệu đều có thể khiến thiết bị không đạt công suất như kỳ vọng. Đây cũng là lý do vì sao một robot tốt đặt sai chỗ vẫn có thể trở thành tài sản nằm im. Nếu đang cân nhắc khoản đầu tư đầu tiên, bạn có thể tham khảo thêm bài toán hoàn vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ khi đầu tư robot để hình dung rõ hơn các biến số cần tính.
Giá trị thật nằm ở phần doanh nghiệp Việt làm được
Về hướng đi, ông Trường cho rằng trong ngắn hạn, tích hợp hệ thống, robot tự hành và phần mềm phục vụ nhà máy là những mảng cần được khảo sát sâu cho doanh nghiệp Việt Nam. Về dài hạn, nâng tỷ lệ giá trị nội địa đòi hỏi đầu tư vào nhân lực liên ngành, năng lực kiểm định, linh kiện cốt lõi và hợp tác công nghệ. Đó là chặng đường dài mà câu chuyện nội địa hóa sản xuất robot tại Việt Nam đã phần nào phác thảo. Ông nhấn mạnh:
“Thước đo quan trọng không chỉ là Việt Nam sử dụng bao nhiêu robot, mà còn là doanh nghiệp trong nước tạo ra bao nhiêu giá trị từ quá trình đó. Khi năng lực kỹ thuật chuyển hóa thành sản phẩm có khách hàng, doanh thu và khả năng cạnh tranh, robot mới thực sự trở thành một lĩnh vực công nghiệp có nền tảng phát triển bền vững”
Góc nhìn từ Roboworld
Từ thực tế triển khai, chúng tôi đồng tình với nhận định rằng công đoạn lặp lại, đo được là nơi nên bắt đầu. Trong một nhà máy may hay giày dép, phần việc dễ đưa robot vào trước thường không phải thao tác tinh xảo trên chuyền, mà là những chuyến vận chuyển bán thành phẩm, cấp phát vật tư và vệ sinh sàn lặp lại mỗi ca. Ở đó, hiệu quả có thể đếm bằng số chuyến, số giờ và số người được giải phóng sang việc giá trị hơn.
Bạn có thể xem các nhóm robot phục vụ, vệ sinh và vận chuyển để hình dung từng loại thiết bị hợp với công đoạn nào, hoặc tham khảo thêm cách phân loại robot vệ sinh công nghiệp theo mặt bằng. Dù chọn thiết bị nào, thứ tự chúng tôi thấy an toàn nhất vẫn là chuẩn hóa quy trình trước rồi mới tự động hóa, bởi robot chỉ khuếch đại quy trình sẵn có, cả điểm tốt lẫn điểm chưa tốt.
