Măng tây trắng là loại rau hiếm hoi không rớt giá khi trúng mùa, nhưng khâu hái và phân loại lại gần như hoàn toàn dựa vào sức người, từ việc chọn từng mầm đạt chuẩn đến cắt đúng thời điểm. Tại huyện Lianshui, tỉnh Giang Tô (Trung Quốc), một nhóm robot hái măng tây, vận chuyển và phân loại vừa được đưa xuống đồng để làm việc nối tiếp nhau, mở ra cách tiếp cận mới cho một ngành nông sản xuất khẩu đang thiếu lao động.
Robot hái măng tây ra đồng ở vùng trồng lớn của Trung Quốc
Theo South China Morning Post, các robot có thể thu hoạch, vận chuyển và phân loại măng tây trắng đã được giới thiệu tại Lianshui hồi tháng 10/2026. Thiết bị do nhóm nghiên cứu robot nông nghiệp của Viện Cơ giới hóa Nông nghiệp Nam Kinh, đơn vị trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc, phát triển, với nhà nghiên cứu Xia Xianfei là trưởng nhóm. Việc chọn Lianshui làm nơi trình diễn không phải ngẫu nhiên, bởi đây là một trong những vùng măng tây nhà lưới lớn nhất nước này.
Huyện này có hơn 1.333 ha măng tây trồng trong nhà lưới, sản lượng mỗi năm khoảng 50.000 tấn với giá trị hơn 1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 150 triệu USD), chiếm khoảng 30% sản lượng măng tây nhà lưới của cả Trung Quốc. Với quy mô như vậy, chỉ cần cải thiện năng suất ở khâu thu hoạch thôi cũng đã tạo ra khác biệt đáng kể về chi phí cho cả vùng trồng.
Vì sao thu hoạch măng tây trắng khó tự động hóa
Măng tây trắng được trồng trên luống đất, mầm được vun phủ đất để tránh ánh nắng và giữ màu trắng, nên khi thu hoạch, người làm phải nhận ra mầm nào đạt chuẩn, hái đúng thời điểm và cắt sao cho không làm hỏng mầm. Đây là công việc vất vả, đòi hỏi tay nghề và khó tìm người làm lâu dài. Theo ông Xia, mức cơ giới hóa trong sản xuất măng tây của Trung Quốc hiện vẫn dưới 20%. Các khâu bón phân, bảo vệ thực vật và làm cỏ đã được cơ giới hóa một phần, còn thu hoạch và phân loại sau thu hoạch vẫn là điểm nghẽn lớn nhất.
Ông Xia cho rằng trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, nhu cầu về những cỗ máy vừa hiệu quả hơn vừa rẻ hơn đang rất lớn, và việc dùng máy thay sức người sẽ là xu hướng chủ đạo của nông nghiệp trong tương lai. Nhận định này cũng khớp với áp lực chung của nhiều vùng trồng, nơi lực lượng lao động nông thôn ngày càng già đi trong khi diện tích canh tác tập trung lại mở rộng.
Ba robot nối nhau từ luống đến khu phân loại
Theo thông tin Viện Cơ giới hóa Nông nghiệp Nam Kinh công bố đầu tháng 11/2026, hệ thống gồm ba loại thiết bị làm việc theo chuỗi. Robot hái măng tây tự nhận diện mầm non, định vị điểm cắt, kẹp, cắt và thu gom, với độ chính xác nhận diện trên 95% và sai số định vị điểm cắt trong khoảng 5 mm. Robot vận chuyển nhiều chân có thể tự thích ứng với địa hình và tự đi theo người, mang được tải trọng 100 kg để chở vật tư và nông sản trên đồng.
Ở cuối chuỗi, robot phân loại tích hợp kiểm tra bằng thị giác máy, tự cắt gốc và phân cấp theo nhiều tiêu chí, nối liền các bước nạp liệu, kiểm tra, cắt, phân loại và thu gom, với độ chính xác phân loại trên 95%. Theo nhóm nghiên cứu, điểm mới nằm ở việc ba thiết bị nối được từ ruộng đến khu sơ chế, thay vì mỗi máy chỉ giải quyết một công đoạn riêng lẻ như trước.
Măng tây Lianshui chủ yếu dành cho xuất khẩu
Nông dân Zheng Biao, một trong những người trồng măng tây quy mô lớn đầu tiên ở Lianshui, cho biết gần như toàn bộ măng tây trắng của huyện được xuất khẩu, chủ yếu sang Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. Ở các thị trường này, sản xuất tại chỗ vừa đắt đỏ vừa đang thu hẹp. Khác với nhiều loại rau thường mất giá khi trúng mùa, măng tây giữ giá khá ổn. Ông bán trong nước khoảng 10 nhân dân tệ mỗi kg (khoảng 1,49 USD), trong khi người trồng ở nước ngoài khó duy trì kinh doanh dù giá lên tới 15 nhân dân tệ.
Ông Zheng cũng giải thích lý do Lianshui trồng trong nhà lưới. Phần lớn người trồng ở các vùng khác là hộ nhỏ lẻ, canh tác ngoài trời, còn Lianshui mưa nhiều và hay có bão, nên nhà lưới giúp che chắn cây và kéo dài mùa thu hoạch từ mùa xuân sang mùa thu. Chính môi trường nhà lưới đồng đều này cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho robot làm việc so với ruộng ngoài trời.
Hai rào cản trước khi nhân rộng
Dù triển vọng khả quan, các nhà nghiên cứu thừa nhận robot hái măng tây vẫn còn hai rào cản lớn là giá thiết bị và khả năng thích ứng với nhiều điều kiện canh tác khác nhau. Ông Xia cho biết một robot chạy tốt ở Tứ Xuyên có thể cho kết quả rất khác ở Tân Cương, và đây là bài toán kỹ thuật nhóm đang tập trung giải quyết. Ở hướng nghiên cứu khác, một công trình đăng trên tạp chí Computers and Electronics in Agriculture về robot hai tay hái măng tây trắng ghi nhận tỷ lệ hái thành công 92,3% khi thử ngoài đồng. Tuy vậy, robot này vẫn làm hỏng 7,2% số mầm, cho thấy độ chính xác còn phải cải thiện thêm.
Góc nhìn từ Roboworld
Theo chúng tôi, bài học đáng chú ý nhất ở đây là cách nhóm nghiên cứu không dừng ở một robot hái, mà nối luôn khâu vận chuyển và phân loại thành một chuỗi liền mạch. Với ngành nông sản xuất khẩu của Việt Nam, điểm nghẽn tương tự cũng thường nằm ở sau thu hoạch, khi sọt và khay nông sản phải được đẩy liên tục giữa khu tiếp nhận, sơ chế, đóng gói và kho lạnh trong mùa vụ cao điểm.
Robot hái ngoài đồng còn cần thêm thời gian để rẻ hơn và thích ứng tốt hơn, nhưng khâu vận chuyển nội bộ trong nhà máy chế biến thì đã có thể tự động hóa ngay. Một robot vận chuyển tải 300 kg chạy tuyến cố định giữa các khu có thể giảm đáng kể số người phải đẩy xe trong ca. Bạn cũng có thể xem thêm các giải pháp robot tự động hóa cho nhà xưởng để hình dung lộ trình phù hợp với mặt bằng của mình.
